Beta-glukan – co to jest i jak go dawkować?

Beta-glukan to jeden z najlepiej przebadanych naturalnych polisacharydów o udowodnionym wpływie na odporność, zdrowie jelit i kondycję skóry. Występuje naturalnie m.in. w drożdżach, owsie, jęczmieniu oraz grzybach i jest niezbędnym elementem ścian komórkowych tych organizmów. Substancja ta od lat znajduje zastosowanie w dietetyce, kosmetologii czy immunologii – szczególnie jako wsparcie dla osób często narażonych na infekcje.

1. Beta-glukan – co to jest?
2. Właściwości beta-glukanu
3. Wpływ beta-glukanu na organizm
4. Suplementacja beta-glukanem – komu jest zalecana?
5. Przeciwwskazania do stosowania beta-glukanu
6. Beta-glukan – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym dokładnie jest beta-glukan i gdzie występuje naturalnie,
• jakie właściwości prozdrowotne wykazuje i w jaki sposób wpływa na organizm,
• kiedy warto rozpocząć suplementację, jak prawidłowo stosować beta-glukan oraz jakie są przeciwwskazania do jego przyjmowania.

Dzięki temu artykułowi zrozumiesz, jak bezpiecznie i świadomie stosować beta-glukan, aby poprawić odporność, wesprzeć pracę jelit i zadbać o skórę.

Beta-glukan – co to jest?

Beta-glukan to rodzaj rozpuszczalnego błonnika pokarmowego, który składa się z cząsteczek glukozy połączonych w długie łańcuchy, czyli z polisacharydów. Najważniejsze dla organizmu są dwa typy beta-glukanów, które różnią się od siebie rodzajem wiązań między cząsteczkami glukozy:

• β-(1,3/1,6) – najczęściej pozyskiwane z drożdży i grzybów, to zwykle im przypisuje się działanie immunomodulujące;
• β-(1,3/1,4) – występujące w owsie i jęczmieniu, odgrywają istotną rolę w obniżaniu poziomu cholesterolu i wspieraniu prawidłowej funkcji przewodu pokarmowego.

To właśnie budowa wiązań decyduje o tym, jak beta-glukan działa na organizm i jakie przynosi korzyści.

W czym naturalnie występuje beta-glukan?

Najlepszymi naturalnymi źródłami beta-glukanów są:

• drożdże piekarskie i piwne,
• grzyby (zwłaszcza boczniaki, shiitake, maitake, reishi),
• zboża (owies, jęczmień, żyto),
• algi.

Właściwości beta-glukanu

Jak wspomniano wcześniej, wpływ beta-glukanu na organizm różni się w zależności od jego pochodzenia. Ogólnie można przyjąć, że im bardziej rozgałęziony układ wiązań β-1,3/1,6 oraz im większa masa cząsteczki, tym silniejsze działanie immunomodulujące opisywanego związku.

Beta-glukan pochodzący z grzybów i drożdży wzmacnia naturalną odporność, ponieważ aktywuje komórki odpowiedzialne za pierwszą linię obrony organizmu – makrofagi, neutrofile i komórki NK. Jednocześnie działa antyoksydacyjnie, ogranicza skutki stresu oksydacyjnego i zmniejsza ilość wolnych rodników w organizmie.

Beta-glukan pochodzący ze zbóż, w którym przeważają wiązania β-1,3/1,4, odgrywa ważną rolę w gospodarce lipidowej. Tworzy w jelitach lepką, żelową strukturę, która ogranicza wchłanianie cholesterolu i stabilizuje poziom glukozy po posiłkach. Dzięki temu jest szczególnie polecany osobom z zaburzeniami gospodarki lipidowej lub insulinoopornością. Właściwości prebiotyczne tej substancji poprawiają również kondycję bakterii jelitowych i wspierają prawidłową pracę przewodu pokarmowego.

Wpływ beta-glukanu na organizm

Beta-glukan wykazuje wielokierunkowy wpływ na nasze zdrowie.

• Układ odpornościowy

Najsilniejsze udokumentowane działanie dotyczy wpływu beta-glukanu na kształtowanie odporności. Cząsteczka beta-glukanu jest rozpoznawana przez układ odpornościowy i mobilizuje komórki NK, makrofagi oraz neutrofile do produkcji cytokin, co może skracać czas trwania infekcji.

• Przewód pokarmowy

Jako błonnik rozpuszczalny beta-glukan zwiększa lepkość treści jelitowej, wspiera rozwój korzystnych bakterii oraz poprawia perystaltykę. Może być pomocny przy podrażnionych jelitach i problemach trawiennych. Ponadto jego żelowa struktura opóźnia wchłanianie glukozy z jelit, dzięki czemu stanowi wsparcie dla pacjentów z cukrzycą.

• Układ sercowo-naczyniowy

Beta-glukan z owsa i jęczmienia obniża stężenie cholesterolu LDL i zmniejsza ryzyko rozwoju miażdżycy. Wspomaga stabilizowanie stężenia glukozy w osoczu i poprawia stan metaboliczny pacjenta, co niejednokrotnie przekłada się na większą sprawność układu sercowo-naczyniowego.

• Skóra

Beta-glukan ma właściwości kojące, nawilżające i przyspieszające regenerację naskórka. W kosmetykach działa jak naturalna „tarcza ochronna”, wzmacnia barierę hydrolipidową skóry i ogranicza podrażnienia.

Suplementacja beta-glukanem – komu jest zalecana?

Beta-glukan może być szczególnie korzystny dla:

• dzieci w wieku przedszkolnym, zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym;
• osób dorosłych z osłabioną odpornością lub przewlekłym stresem;
• seniorów;
• pacjentów w okresie rekonwalescencji po zabiegach operacyjnych lub długotrwałych schorzeniach;
• osób ze zbyt wysokim poziomem cholesterolu;
• osób z zaburzoną funkcją oraz mikrobiotą jelit.

Jak dawkować beta-glukan?

Dawkowanie zależy od rodzaju beta-glukanu i celu stosowania:

• beta-glukan z drożdży (w którym przeważają wiązania 1,3/1,6) – u dorosłych zwykle 100–500 mg dziennie, a u dzieci 50–200 mg;
• beta-glukan z owsa – 3 g dziennie w celu zmniejszenia stężenia cholesterolu.

Przeciwwskazania do stosowania beta-glukanu

Choć beta-glukan jest uznawany za stosunkowo bezpieczny i nie ma jednoznacznych przeciwwskazań do jego suplementacji, należy zachować ostrożność:

• u osób po przeszczepach i przyjmujących leki immunosupresyjne,
• w chorobach autoimmunologicznych,
• przy alergii na drożdże lub owies,
• u osób z ciężkimi schorzeniami przewodu pokarmowego w ostrym przebiegu, gdzie nieroztropne przyjęcie dużych ilości beta-glukanu może spowodować pogorszenie stanu pacjenta.

Kobiety w ciąży i karmiące powinny skonsultować suplementację z lekarzem.

Beta-glukan – najczęściej zadawane pytania

Jakie mogą być skutki uboczne beta-glukanu?

Zwykle nie występują. Rzadko mogą pojawić się łagodne dolegliwości jelitowe takie jak wzdęcia czy uczucie pełności, które przeważnie mijają po kilku godzinach.

Jaka jest rola beta-glukanu w kosmetykach?

Beta-glukan w kosmetykach wykazuje właściwości kojące i nawilżające, wzmacnia barierę ochronną skóry, zmniejsza przekrwienie i zaczerwienienie naskórka oraz przyspiesza jego regenerację. Beta-glukan w kosmetykach najczęściej występuje w produktach dla skóry wrażliwej, atopowej i podrażnionej.

Czy beta-glukan może wpływać na odporność?

Tak, to jedno z najlepiej potwierdzonych działań beta-glukanu. Regularna suplementacja zmniejsza liczbę infekcji i łagodzi ich przebieg.

Z czym nie łączyć beta-glukanu?

Nie powinno się łączyć go z lekami immunosupresyjnymi (wykorzystywanymi np. po przeszczepach), chyba że lekarz zaleci inaczej.

Jak długo należy stosować beta-glukan?

Najlepsze efekty obserwuje się po 6–12 tygodniach stosowania. Kuracje można powtarzać sezonowo.