Sylimaryna – czym jest? Działanie, efekty, wskazania i środki ostrożności

Sylimaryna to najczęściej na świecie używana substancja (a konkretnie: kompleks związków pochodzenia roślinnego) do wspierania terapii chorób wątroby. Ostropest plamisty, z którego sylimaryna jest pozyskiwana, to najlepiej poznana roślina w kontekście wspomagania funkcji wątroby, a jego właściwości zdrowotne opisano już ponad 2300 lat temu. Z czego wynika ta popularność? Poznajmy sylimarynę i jej działanie. 

1. Sylimaryna – czym jest? Jakie są jej właściwości?
2. Jak działa sylimaryna?
3. Sylimaryna w kosmetyce
4. Wskazania i przeciwwskazania do stosowania sylimaryny
5. Sylimaryna – skutki uboczne
6. Sylimaryna – gdzie kupić, jakie preparaty?
7. Sylimaryna – najczęściej zadawane pytania

Sylimaryna to biologicznie czynny kompleks wyciągów z ostropestu plamistego, który cieszy się ogromną popularnością zarówno w profilaktyce, jak i wspomaganiu leczenia wielu schorzeń dróg żółciowych i wątroby. W tym artykule wyjaśniamy, jakie efekty przynosi regularne stosowanie sylimaryny, kiedy warto rozważyć suplementację oraz jak wygląda prawidłowe dawkowanie tego surowca. Sprawdzamy również, czy istnieją przeciwwskazania do przyjmowania sylimaryny, jakie mogą być skutki uboczne jej nadużywania oraz czy jest ona bezpieczna dla dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Sylimaryna – czym jest? Jakie są jej właściwości?

Sylimaryna (ang. silymarin) to aktywny kompleks flawonolignanów pozyskiwany z łupin nasiennych ostropestu plamistego (Silybum marianum). W skład kompleksu wchodzą przede wszystkim:

• sylibina,
• izosylibina,
• sylidianina,
• sylikrystyna.

Zawartość sylimaryny w surowcu mieści się w zakresie od 1,5 do 3,05%. Sylimaryna jest nierozpuszczalna w wodzie, co zmniejsza jej biodostępność. W jelicie wchłania się 23-47% podanej dawki. Wydalana jest głównie z żółcią, a w niewielkich ilościach także przez nerki. 

Jak działa sylimaryna?

1. Sylimaryna jest przede wszystkim znana ze swojego działania hepatoprotekcyjnego: działa ochronnie i może działać regenerująco na komórki wątroby. Dzieje się tak m.in. dzięki stabilizacji i uszczelnieniu błon hepatocytów, co zabezpiecza je przed wnikaniem toksyn do ich wnętrza.
2. Dodatkowo sylimaryna ma silne właściwości antyoksydacyjne, czyli zmniejsza ilość wolnych rodników tlenowych i może utrzymywać w komórkach wątroby wysokie stężenie glutationu.
3. Ponieważ wpływa na procesy związane z syntezą RNA i DNA, może zapewniać regenerację wątroby dzięki zwiększaniu tempa biosyntezy białek w jej komórkach. 
4. Sylimaryna wykazuje również działanie przeciwzapalne, a badania eksperymentalne i część badań klinicznych sugerują możliwy wpływ na procesy związane z włóknieniem wątroby.

Sylimaryna w kosmetyce

Sylimaryna stosowana miejscowo może być również środkiem do walki z zaburzeniami hiperpigmentacyjnymi skóry. Po pierwsze, oprócz wspomnianego już działania przeciwzapalnego i antyoksydacyjnego, może ograniczać wywołane promieniowaniem UV procesy zapalne i uszkodzenia skóry, w tym rumień, a także zmniejsza uszkodzenie DNA i hamuje indukcję apoptozy (śmierć komórki). Po drugie, sylimaryna wyraźnie zmniejsza produkcję melaniny. 

Wskazania i przeciwwskazania do stosowania sylimaryny

1. Sylimaryna jest stosowana przede wszystkim ze względu na potencjalne działanie hepatoprotekcyjne. W badaniach eksperymentalnych wykazywała działanie ochronne wobec hepatocytów uszkadzanych m.in. przez etanol, paracetamol, czterochlorek węgla, nadmierne gromadzenie żelaza czy niedotlenienie. Szczególne znaczenie ma sylibinina – jeden z głównych składników sylimaryny – która znajduje zastosowanie w specjalistycznym leczeniu zatruć amatoksynami, m.in. po spożyciu muchomora sromotnikowego (Amanita phalloides).
2. Sylimaryna była również badana w przewlekłych chorobach wątroby, m.in. WZW typu C, alkoholowej chorobie wątroby i NAFLD. Badania kliniczne wskazują na możliwość obniżenia aktywności ALT i AST.
3. Poza wątrobą analizuje się potencjalne działanie sylimaryny m.in. na nerki, płuca i trzustkę. Dostępne dane sugerują również możliwy korzystny wpływ na niektóre parametry gospodarki glukozowej w cukrzycy typu 2.
4. Badania przedkliniczne wskazują ponadto na potencjalne działanie neuroprotekcyjne i przeciwnowotworowe, jednak nie ma wystarczających dowodów, aby uznać sylimarynę za lek stosowany w leczeniu lub profilaktyce nowotworów.
5. Jej działanie przeciwdrobnoustrojowe jest natomiast przedmiotem badań pod kątem potencjalnego zastosowania w stomatologii.

Sylimaryna – skutki uboczne

Preparaty sylimaryny wykazują się wysokim profilem bezpieczeństwa stosowania i na ogół są bardzo dobrze tolerowane. Zanotowane działania niepożądane obejmowały:

• łagodne reakcje żołądkowo-jelitowe (biegunkę, bóle brzucha, dyskomfort w nadbrzuszu, zgagę),
• łagodne objawy dermatologiczne (wysypkę, świąd skóry),
• bóle głowy i stawów. 

Sylimaryna – gdzie kupić, jakie preparaty?

W aptekach bez recepty dostępne są preparaty na wątrobę do stosowania doustnego z wyciągiem z owoców ostropestu plamistego standaryzowane na zawartość sylimaryny. Do wyboru są produkty jedno- lub wieloskładnikowe (np. z karczochem, z kurkumą) w postaci tabletek lub kapsułek. Można też kupić preparaty do stosowania zewnętrznego, do stosowania na skórę podrażnioną np. po naświetlaniu promieniami UV. 

Sylimaryna – najczęściej zadawane pytania

Czy sylimaryna wpływa na poziom cholesterolu we krwi?

W badaniach analizowano wpływ sylimaryny na parametry lipidogramu. Zaobserwowano obniżenie stężenia cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL i trójglicerydów, a w części badań także wzrost stężenia cholesterolu HDL. Wyniki sugerują korzystny wpływ sylimaryny na profil lipidowy, jednak potrzebne są dalsze badania, aby jednoznacznie potwierdzić skuteczność samej sylimaryny.

Czy diabetycy mogą stosować sylimarynę?

Sylimaryna może być stosowana przez osoby z cukrzycą typu 2, jednak warto zachować ostrożność. W badaniach zauważono, że u osób z cukrzycą typu 2 związki zawarte w ostropeście mogą obniżać poziom cukru we krwi na czczo, HbA1C i insulinę. Co istotne, przed rozpoczęciem przyjmowania warto upewnić się, że nie istnieją inne przeciwwskazania do stosowania, a w przypadku przyjmowania leków przeciwcukrzycowych warto monitorować poziom glukozy.

Z czym warto łączyć sylimarynę?

Sylimarynę można łączyć z karczochem, który może wspomóc procesy trawienne oraz z kurkumą, która może korzystnie wpływać na parametry lipidogramu. Można również rozważyć połączenie z berberyną – w badaniach zaobserwowano, że takie połączenie może korzystnie wpływać na poziom cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL, trójglicerydów oraz glukozy we krwi. Warto jednak pamiętać, że skuteczność takich połączeń może zależeć od indywidualnej sytuacji i celu stosowania.

Kto powinien zachować ostrożność przyjmując sylimarynę?

Ostrożność zalecana jest w przypadku kobiet w ciąży i karmiących, ponieważ brakuje wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania sylimaryny w tych okresach. Ostrożność powinny zachować także osoby z alergią na rośliny z rodziny astrowatych, ponieważ mogą wystąpić reakcje alergiczne. W przypadku chorób dróg żółciowych, w szczególności niedrożności dróg żółciowych, przed zastosowaniem warto skonsultować się z lekarzem. Jeśli przyjmujesz na stałe leki, również warto sprawdzić, czy nie występują potencjalne interakcje.