Kwas foliowy w ciąży i przed ciążą. Zasady suplementacji

Kwas foliowy w ciąży oraz w okresie planowania ciąży jest jednym z najważniejszych składników zalecanych kobietom przygotowującym się do macierzyństwa. Jego odpowiednia podaż odgrywa istotną rolę w zmniejszaniu ryzyka wystąpienia wad cewy nerwowej u rozwijającego się płodu. Zgodnie z aktualnymi rekomendacjami klinicznymi suplementacja powinna być dostosowana do indywidualnej sytuacji zdrowotnej kobiety oraz obecności czynników ryzyka.

1. Rola kwasu foliowego w ciąży
2. Kwas foliowy przed ciążą – kiedy zacząć suplementację?
3. Zasady suplementacji kwasu foliowego w ciąży
4. Jak wybrać kwas foliowy (witaminę B9) dla kobiety w ciąży?
5. Jakie są skutki niedoboru kwasu foliowego w ciąży?
6. Kwas foliowy a ciąża – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• jak stosować kwas foliowy i foliany w trakcie ciąży,
• jaką formę kwasu foliowego wybrać,
• jakie są zalecenia dotyczące witaminy B9 w ciąży wydane przez Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP).

Zapotrzebowanie na kwas foliowy może różnić się w zależności od etapu ciąży oraz indywidualnych czynników ryzyka, dlatego wybór odpowiedniego preparatu i jego dawkowanie warto omówić z lekarzem. Kwas foliowy jest niezbędny m.in. do prawidłowego podziału komórek i rozwoju układu nerwowego płodu, a jego odpowiednia podaż stanowi ważny element profilaktyki przed ciążą i w jej trakcie. W dalszej części artykułu wyjaśniamy, na co zwrócić uwagę przy wyborze suplementu zawierającego witaminy z grupy B oraz jakie zalecenia dotyczące witaminy B9 i folianów obowiązują ciężarne.

Rola kwasu foliowego w ciąży

Kwas foliowy (witamina B9) jest kluczowy dla prawidłowego rozwoju płodu, zwłaszcza w pierwszych tygodniach ciąży. Wspiera syntezę kwasów nukleinowych (DNA i RNA), podziały komórkowe oraz procesy metylacji, które warunkują wzrost i różnicowanie tkanek. Głównym, potwierdzonym naukowo zadaniem tej witaminy jest ochrona przed wadami cewy nerwowej, w tym bezmózgowiem i rozszczepem kręgosłupa u rozwijającego się płodu.

Kwas foliowy przed ciążą – kiedy zacząć suplementację?

Wszystkie kobiety w wieku rozrodczym powinny uwzględniać w swojej diecie produkty bogate w foliany (sałata, szpinak, kapusta, brokuły, zboża pełnoziarniste, wątróbka, jaja, orzechy i sery). Należy także zwracać uwagę na ilość kwasu foliowego dostarczanego wraz z żywnością wzbogacaną, ponieważ zawiera ona syntetyczną formę folianów.

Ze względu na to, że cewa nerwowa zamyka się około 28. dnia po zapłodnieniu, suplementację kwasem foliowym warto rozpocząć już na etapie planowania ciąży, najlepiej co najmniej 3 miesiące przed planowanym poczęciem. W zależności od indywidualnej sytuacji kobiety można stosować sam kwas foliowy lub preparat zawierający kwas foliowy w połączeniu z 5-metylotetrahydrofolianem (5-MTHF). Suplementację należy kontynuować w ciąży zgodnie z aktualnymi zaleceniami dotyczącymi podaży folianów. W okresie połogu i karmienia piersią należy nadal stosować foliany, aby wspierać prawidłowe funkcjonowanie organizmu matki po porodzie oraz dostarczać folianów do mleka kobiecego.

Zasady suplementacji kwasu foliowego w ciąży

Prawidłowe stężenie folianów w organizmie kobiety odgrywa istotną rolę w rozwoju łożyska oraz układu nerwowego rozwijającego się płodu. Skuteczność suplementacji zależy jednak od wielu czynników takich jak:

• moment jej rozpoczęcia,
• zastosowana dawka,
• regularność stosowania,
• indywidualne uwarunkowania metaboliczne organizmu, w tym zaburzenia przemian folianów czy niedobór witaminy B12.

Istotne znaczenie ma również forma zastosowanego preparatu. Aktywna forma folianów – 5-metylotetrahydrofolian (5-MTHF) – jest bezpośrednio wykorzystywana przez organizm i nie wymaga wcześniejszego przekształcenia. Syntetyczny kwas foliowy musi natomiast zostać poddany przemianom metabolicznym do aktywnych postaci folianów.

U kobiet planujących ciążę zaleca się więc rozpoczęcie suplementacji 400 ug kwasu foliowego lub 400 ug kwasu foliowego + 400 ug 5-metylotetrahydrofolianu na dobę co najmniej 12 tygodni przed planowanym poczęciem. W przypadku kobiet z grupy niskiego ryzyka rekomendowana dawka wynosi 400 ug kwasu foliowego lub 400 ug kwasu foliowego + 400 ug 5-metylotetrahydrofolianu na dobę. Suplementację należy kontynuować w czasie ciąży zgodnie z indywidualnymi zaleceniami, z uwzględnieniem stanu zdrowia kobiety, sposobu żywienia oraz czynników mogących wpływać na metabolizm folianów.

Ile kwasu foliowego przyjmować w ciąży?

Odpowiedź na pytanie, ile kwasu foliowego przyjmować w ciąży, zależy od indywidualnej sytuacji kobiety, jej stanu zdrowia oraz obecności czynników ryzyka. Zgodnie z aktualnym stanowiskiem ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) zalecane dawki folianów różnią się w zależności od grupy ryzyka oraz okresu ciąży.

1. Do grupy niskiego ryzyka zalicza się zdrowe kobiety, u których nie występuje obciążony wywiad własny ani rodzinny w kierunku wad płodu.
2. Grupa pośredniego ryzyka obejmuje natomiast kobiety, u których występują określone czynniki mogące wpływać na gospodarkę folianów lub zwiększać ryzyko powikłań, m.in. cukrzyca przedciążowa, otyłość, wybrane choroby przewodu pokarmowego, stan po operacji bariatrycznej, przyjmowanie niektórych leków czy występowanie wad płodu w wywiadzie.
3. Grupę wysokiego ryzyka stanowią kobiety, u których u matki, ojca lub ich potomstwa wystąpiła wada cewy nerwowej.

Zalecane dawki folianów na podstawie stanowiska PTGiP

Jak wybrać kwas foliowy (witaminę B9) dla kobiety w ciąży?

Wybierając kwas foliowy dla kobiet w ciąży, warto zwrócić uwagę na:

• zalecenia lekarza,
• formę zastosowanego składnika,
• dawkę,
• indywidualne potrzeby organizmu,
• etap ciąży,
• czynniki mogące wpływać na metabolizm folianów.

Jednym z czynników mogących wpływać na przemiany folianów są warianty genu MTHFR (reduktazy metylenotetrahydrofolianowej), który uczestniczy w konwersji folianów do aktywnej formy 5-MTHF. U części osób określone polimorfizmy tego genu mogą wiązać się z obniżoną aktywnością enzymu i mniej efektywnym metabolizmem folianów. W takich sytuacjach wybór preparatu zawierającego 5-MTHF może stanowić korzystną alternatywę, ponieważ dostarcza organizmowi gotową, aktywną formę folianu.

Jakie są skutki niedoboru kwasu foliowego w ciąży?

Niewystarczająca podaż folianów w czasie ciąży może mieć istotne konsekwencje dla zdrowia matki oraz prawidłowego rozwoju dziecka. Witamina B9 uczestniczy w kluczowych procesach biologicznych takich jak tworzenie materiału genetycznego, prawidłowy przebieg podziałów komórkowych oraz regulacja procesów metylacji. Z tego względu odpowiedni poziom folianów jest szczególnie ważny w okresie intensywnego rozwoju płodu.

1. Jednym z najpoważniejszych następstw niedoboru folianów jest wyżej wspomniane zwiększone ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej, które obejmują m.in. rozszczep kręgosłupa oraz bezmózgowie. Zaburzenia te powstają na bardzo wczesnym etapie rozwoju zarodka, dlatego odpowiednia podaż folianów jest istotna już w okresie poprzedzającym zajście w ciążę.
2. Niedobór folianów może również wpływać na nieprawidłowe funkcjonowanie łożyska i przebieg ciąży. Badania wskazują na możliwy związek między zbyt niskim poziomem folianów a zwiększonym ryzykiem wystąpienia niektórych powikłań takich jak zahamowanie wzrastania wewnątrzmacicznego płodu, niska masa urodzeniowa czy poród przedwczesny.
3. Ponadto foliany odgrywają ważną rolę w przemianach homocysteiny, dlatego ich niedostateczna ilość może prowadzić do podwyższenia jej stężenia, co może negatywnie wpływać na funkcjonowanie naczyń krwionośnych oraz komplikować przebieg ciąży.
4. Niedobór kwasu foliowego może prowadzić także do niedokrwistości.

Kwas foliowy a ciąża – najczęściej zadawane pytania

Jak długo brać kwas foliowy w ciąży?

Suplementację folianów zaleca się rozpocząć minimum 12 tygodni przed planowaną ciążą i kontynuować przez cały okres ciąży i karmienia piersią.

Czy nadmiar kwasu foliowego szkodzi w ciąży?

Nadmiar kwasu foliowego w ciąży może maskować objawy hematologiczne niedoboru witaminy B12. Stosowanie bardzo wysokich dawek kwasu foliowego bez wskazań medycznych nie jest zalecane.

Czy w ciąży można zastąpić kwas foliowy produktami bogatymi w witaminę B9?

Niestety foliany dostarczane wraz z pożywieniem nie pozwalają na pełne pokrycie zwiększonego zapotrzebowania organizmu w ciąży.

Czy jest za późno na przyjmowanie kwasu foliowego w 7. tygodniu ciąży?

Nie, rozpoczęcie suplementacji folianów w 7. tygodniu ciąży nie jest zbyt późne, ponieważ foliany nadal pełnią istotną rolę w dalszym rozwoju płodu i procesach intensywnego podziału komórkowego.

Czy kwas foliowy chroni przed poronieniem?

Dotychczasowe wyniki badań naukowych nie potwierdzają jednoznacznie, że suplementacja folianów stanowi skuteczną metodę zapobiegania poronieniom.

Czy kwas foliowy pomaga zajść w ciążę?

Kwas foliowy nie wpływa bezpośrednio na proces zapłodnienia i nie powinien być traktowany jako preparat zwiększający płodność. Jego rola polega przede wszystkim na zapewnieniu prawidłowej podaży witaminy B9 w okresie przygotowania do ciąży oraz wspieraniu procesów niezbędnych dla prawidłowego rozwoju zarodka.