Szczepionka MMR – charakterystyka, cena, skutki uboczne szczepionki na odrę, świnkę, różyczkę

Szczepionka MMR to preparat skojarzony, zawierający atenutowane szczepy wirusów (żywe, ale osłabione), zapewniający odporność na trzy choroby zakaźne: odrę, świnkę i różyczkę. Zgodnie z kalendarzem szczepień podaje się dwie dawki szczepionki – w 13–15. miesiącu oraz w 6. roku życia dziecka. Jakie skutki uboczne mogą pojawić się po podaniu szczepionki MMR?

1. Co to jest szczepionka MMR?
2. Przed czym chroni szczepionka MMR?
3. Czy szczepionka MMR jest obowiązkowa?
4. Kiedy podaje się szczepionkę MMR?
5. Ile kosztuje szczepionka MMR?
6. Jakie skutki uboczne i powikłania może powodować szczepionka MMR?
7. Kiedy po szczepieniu MMR trzeba skontaktować się z lekarzem? 
8. Kto nie powinien przyjmować szczepionki MMR?
9. Szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce – najczęściej zadawane pytania

Dzięki temu artykułowi:

• sprawdzisz kiedy podaje się pierwszą dawkę szczepionki MMR,
• dowiesz się jakie są przeciwskazania do szczepienia przeciwko odrze,
• poznasz możliwe niepożądane odczyny poszczepienne po szczepionce MMR.

Szczepionka MMR to szczepionka skojarzona chroniąca przed odrą, świnką i różyczką. Szczepienie przeciwko MMR jest jednym z podstawowych elementów profilaktyki chorób zakaźnych i pomaga zapobiegać ich poważnym powikłaniom, w tym zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych. 

Co to jest szczepionka MMR?

Odra, świnka i różyczka należą do chorób o wysokiej zaraźliwości, którym mogą towarzyszyć poważne powikłania powodujące trwały uszczerbek na zdrowiu. W celu zapobiegania zachorowalności w Polsce od 2004 roku wprowadzono obowiązek szczepienia przeciw wyżej wspomnianym chorobom. Obecnie dostępna jest szczepionka MMR będąca trójskładnikową szczepionką przeciw:

• odrze (Measles),
• śwince (Mumps),
• różyczce (Rubella).

Pojedyncze preparaty są niedostępne.

Szczepionka MMR podawana jest podskórnie lub domięśniowo w dwóch dawkach: podstawowej i uzupełniającej, zgodnie z kalendarzem szczepień ochronnych. Może być podawana z innymi szczepionkami, lecz miejsce wkłucia powinno być zmienione.

Przed czym chroni szczepionka MMR?

Odra, świnka i różyczka są chorobami zakaźnymi, wywoływanymi przez wirusy. Są przenoszone droga kropelkową.

Odra

Wirus odry (Measles virus) jest jednym z najbardziej zaraźliwych wirusów, w przypadku kontaktu z chorą osobą ryzyko zachorowania stanowi 90–95%. Okres wylęgania wynosi 10–12 dni. Początkowe objawy nie są charakterystyczne, występują: gorączka, ból gardła, katar, suchy kaszel oraz złe samopoczucie. Po 10 dniach w jamie ustnej pojawiają się białe wykwity otoczone czerwoną linią tzw. plamki Koplika, towarzyszy temu wysoka gorączka. Następnie całe ciało zostaje pokryte czerwoną, grudkowatą i swędzącą wysypką, która z czasem zlewa się w plamy.

Świnka

Świnka, czyli nagminne zapalenie ślinianek przyusznych, wywoływana jest przez wirusa świnki (Mumps rubulavirus). Okres wylęgania choroby wynosi 14-24 dni. Do głównych objawów świnki zaliczamy: gorączkę, obrzęk i bolesność jednej lub obu ślinianek przyusznych, podżuchwowych i/lub podjęzykowych, katar, trudności w żuciu i połykaniu, utratę łaknienia oraz suchość w jamie ustnej. Zakażenia wirusem świnki mają różnorodny przebieg – od bezobjawowego, przez niegroźne zapalenie ślinianek, aż do ciężkich powikłań mogących powodować zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych z licznymi powikłaniami neurologicznymi. 

Różyczka

Wirus różyczki (Rubella virus) przenosi się droga kropelkową, może również dojść do zakażenia wrodzonego – przez łożysko. Okres wylęgania choroby wynosi 14-21 dni. Do objawów różyczki należą: podwyższona temperatura, kaszel, katar, zaczerwienienie gardła, silnie powiększone węzły chłonne za uszami i na potylicy oraz wysypka rozpoczynająca się na twarzy i w ciągu doby obejmująca całe ciało. Różyczka jest szczególnie niebezpieczna dla kobiet w ciąży, które w przeszłości nie były szczepione i nie przeszły choroby.

Czy szczepionka MMR jest obowiązkowa?

Szczepionka MMR jest obowiązkowa i zgodnie z kalendarzem szczepień pierwsza dawka powinna być podana w 13–15. miesiącu życia, zaś dawka uzupełniająca w 6. roku życia.

Kiedy podaje się szczepionkę MMR?

Zgodnie z kalendarzem szczepień pierwsza dawka powinna być podana w 13–15. miesiącu życia, zaś dawka uzupełniająca w 6. roku życia. Taki schemat szczepienia zapewnia długotrwałą odporność. Druga dawka szczepionki MMR jest podawana zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych. W przypadku konieczności uzupełnienia szczepienia odstęp między dwiema dawkami powinien wynosić co najmniej 4 tygodnie.

W szczególnych sytuacjach, np. po kontakcie z osobą chorą na odrę lub w związku z ryzykiem zachorowania podczas podróży do regionu, w którym występują ogniska odry, MMR może być podana dziecku przed ukończeniem 12. miesiąca życia, od 9. miesiąca. Tak podana dawka nie zastępuje jednak dawek przewidzianych w rutynowym kalendarzu szczepień.

Szczepienie MMR zalecane jest też:

• osobom niezaszczepionym,
• osobom, które w przeszłości otrzymały tylko jedną dawkę szczepienia,
• młodym kobietom, zwłaszcza gdy zawodowo mają kontakt z dziećmi.

Podanie szczepionki przeciw odrze, śwince i różyczce powinno być poprzedzone badaniem kwalifikacyjnym. Osoby dorosłe mogą zaszczepić się także w wybranych aptekach.

Ile kosztuje szczepionka MMR?

Szczepienia obowiązkowe realizowane w ramach Programu Szczepień Ochronnych są bezpłatne, finansowane z budżetu państwa. Przychodnia POZ, która przeprowadza szczepienia obowiązkowe, odbiera szczepionki na podstawie zapotrzebowania z Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej. Aktualnie bezpłatna jest szczepionka skojarzona MMR zawierająca szczepy trzech wirusów – odry, świnki i różyczki.

Na rynku dostępna jest poczwórnie skojarzona szczepionka MMRV, która dodatkowo chroni przed ospą wietrzną (varicella). Koszt takiej szczepionki w całości ponoszony jest przez pacjenta. Dla osób z zaleceniem zaszczepienia MMRV, szczepionka nie jest finansowana z budżetu państwa.

Jakie skutki uboczne i powikłania może powodować szczepionka MMR?

Objawy niepożądane po szczepieniu MMR mogą wystąpić znacznie później niż po innych szczepieniach, np. przeciw pneumokokom czy błonicy, tężcowi i krztuścowi. Dzieje się tak, ponieważ szczepionka MMR zawiera żywe, osłabione wirusy, które potrzebują czasu, aby się rozmnożyć i pobudzić układ odpornościowy. W efekcie gorączka, sięgająca nawet 39°C, może pojawić się dopiero po 7–12 dniach od podania szczepionki. Niekiedy towarzyszy jej niewielka wysypka. 

Najczęściej po szczepieniu MMR występują łagodne i przemijające odczyny, takie jak:

• ból lub zaczerwienienie w miejscu podania,
• podwyższona temperatura,
• wysypka,
• powiększenie węzłów chłonnych.

Rzadko mogą wystąpić drgawki gorączkowe. Ciężkie reakcje alergiczne są bardzo rzadkie.

Kiedy po szczepieniu MMR trzeba skontaktować się z lekarzem? 

Po szczepieniu MMR może wystąpić gorączka, łagodna wysypka, ból w miejscu wkłucia lub powiększenie węzłów chłonnych. Zwykle są to łagodne i przemijające reakcje.

Pilnego kontaktu z lekarzem wymaga m.in.:

• duszność,
• obrzęk twarzy lub gardła,
• uogólniona pokrzywka,
• omdlenie,
• inne objawy ciężkiej reakcji alergicznej.

Kto nie powinien przyjmować szczepionki MMR?

MMR nie należy podawać osobom, u których wystąpiła ciężka reakcja alergiczna (anafilaktyczna) po wcześniejszej dawce tej szczepionki lub na którykolwiek z jej składników.

Szczepienie może zostać odroczone w przypadku umiarkowanej lub ciężkiej ostrej choroby, z gorączką lub bez niej. Decyzję o szczepieniu w przypadku zaostrzenia choroby przewlekłej podejmuje lekarz podczas kwalifikacji. Po podaniu krwi, osocza lub preparatów immunoglobulin zawierających przeciwciała może być konieczne odroczenie szczepienia MMR. Wymagany odstęp zależy od rodzaju i dawki zastosowanego preparatu.

MMR jest przeciwwskazana u osób z ciężkimi niedoborami odporności oraz podczas niektórych terapii immunosupresyjnych, w tym chemioterapii. O możliwości szczepienia osoby z chorobą nowotworową decyduje lekarz na podstawie jej stanu odporności i prowadzonego leczenia.

Szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce – najczęściej zadawane pytania

Jak długo utrzymuje się odporność po szczepieniu MMR?

Odporność po MMR jest długotrwała. U większości osób ochrona przed odrą i różyczką utrzymuje się przez całe życie. W przypadku świnki odporność może z czasem słabnąć, dlatego w określonych sytuacjach, np. podczas ogniska epidemicznego, może być zalecana dodatkowa dawka.

Czy szczepionka MMR może być podana dorosłym, którzy nie byli szczepieni w dzieciństwie?

Tak, dorośli, którzy nie byli szczepieni lub nie mają dowodów na uodpornienie, mogą zostać zaszczepieni MMR.

Czy szczepionkę MMR można podać razem z innymi szczepionkami?

Tak, MMR można podawać podczas tej samej wizyty z innymi szczepionkami, w różne miejsca wkłucia. Jeśli inna szczepionka zawiera żywe, podawane we wstrzyknięciu wirusy i nie zostanie podana jednocześnie, zwykle należy zachować co najmniej 4 tygodnie odstępu.