Szczepionka DTP – charakterystyka, cena, skutki uboczne szczepionki

Szczepionki przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi chronią przed błonicą, tężcem i krztuścem – chorobami zakaźnymi, które mogą mieć ciężki przebieg i prowadzić do poważnych powikłań. W Polsce szczepienia przeciw tym chorobom należą do obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży zgodnie z aktualnym Programem Szczepień Ochronnych (PSO). W zależności od wieku stosuje się preparaty zawierające pełnokomórkowy lub bezkomórkowy komponent krztuścowy, a także szczepionki ze zmniejszoną zawartością antygenów, które są przeznaczone dla starszych dzieci i dorosłych.

1. Co to jest szczepionka DTP?
2. Przed czym chroni szczepionka DTP?
3. Czym różnią się szczepionki DTP, DTaP, Tdap i Td?
4. Kiedy podaje się szczepionkę DTP?
5. Ile kosztuje szczepionka DTP?
6. Jakie skutki uboczne może powodować szczepionka DTP?
7. Jak łagodzić typowe objawy po szczepieniu DTP?
8. Kto nie powinien przyjmować szczepionki DTP?
9. Szczepienie ochronne przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie są rodzaje szczepionek DTP,
• kiedy wykonać szczepienie przypominające,
• jakie są niepożądane odczyny poszczepienne po szczepionce DTP.

Szczepionka przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi może być podawana jako preparat skojarzony, który zapewnia ochronę również przed innymi chorobami takimi jak polio. W zależności od rodzaju preparatu zawiera toksoid błoniczy i toksoid tężcowy oraz pełnokomórkowy lub bezkomórkowy składnik krztuśca. Kalendarz szczepień określa, w jakim wieku należy wykonać poszczególne dawki, aby zapewnić ochronę przed chorobami mogącymi prowadzić do poważnych powikłań m.in. ze strony układu oddechowego.

Co to jest szczepionka DTP?

DTP to szczepionka skojarzona służąca uodpornieniu organizmu przed trzema poważnymi chorobami zakaźnymi: błonicą, tężcem i krztuścem. Nazwa „DTP” pochodzi od pierwszych liter ich angielskich nazw: diphtheria, tetanus i pertussis.

Przed czym chroni szczepionka DTP?

Szczepienie DTP zapewnia ochronę przed trzema chorobami zakaźnymi: błonicą, tężcem i krztuścem. Każda z nich może prowadzić do poważnych powikłań, szczególnie u niemowląt i małych dzieci. Choć dzięki powszechnym szczepieniom choroby te występują obecnie znacznie rzadziej, nadal stanowią zagrożenie, dlatego szczepienia przeciwko nim są uwzględnione w Programie Szczepień Ochronnych.

Błonica

Błonica to choroba zakaźna wywoływana przez bakterie maczugowca błonicy (Corynebacterium diphtheriae). Zakażenie przenosi się przede wszystkim drogą kropelkową. Bakterie wytwarzają toksynę błoniczą, która uszkadza tkanki, głównie górne drogi oddechowe i skórę, ale także serce, układ nerwowy i nerki.

W ciężkich przypadkach działanie toksyny może prowadzić do poważnych powikłań takich jak zapalenie mięśnia sercowego, zaburzenia pracy układu nerwowego czy niewydolność narządów. Ciężki przebieg błonicy może stanowić bezpośrednie zagrożenie życia.

Tężec

Tężec jest chorobą wywoływaną przez bakterię Clostridium tetani, której przetrwalniki występują powszechnie w środowisku, m.in. w glebie i kurzu. Do zakażenia dochodzi w wyniku przedostania się bakterii do organizmu przez uszkodzoną skórę, szczególnie w przypadku głębokich i zanieczyszczonych ran. Wytwarzana przez bakterie neurotoksyna wpływa na układ nerwowy i powoduje zwiększone napięcie i sztywność mięśni oraz bolesne napadowe skurcze mięśni. W ciężkim przebiegu skurcze mogą obejmować mięśnie odpowiedzialne za oddychanie, co prowadzi do zaburzeń oddychania i stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.

Krztusiec

Krztusiec (zwany dawniej kokluszem) to zakaźna choroba układu oddechowego wywoływana przez bakterie Bordetella pertussis. Bakteria rozprzestrzenia się głównie drogą kropelkową. Początkowo choroba może przypominać zwykłe przeziębienie, jednak z czasem pojawiają się charakterystyczne napady wyczerpującego kaszlu, który może utrzymywać się przez wiele tygodni. Napady kaszlu mogą prowadzić do wymiotów, a niekiedy także do trudności w oddychaniu.

Czym różnią się szczepionki DTP, DTaP, Tdap i Td?

W zależności od wieku osoby szczepionej stosuje się szczepionki o różnym składzie i przeznaczeniu. Różnią się one przede wszystkim rodzajem i ilością składnika krztuścowego oraz stężeniem poszczególnych antygenów:

• DTP – zawiera pełnokomórkowy, inaktywowany komponent krztuścowy oraz komponent błoniczy i tężcowy;
• DTaP – zawiera bezkomórkowy komponent krztuścowy oraz komponent błoniczy i tężcowy;
• Tdap – zawiera bezkomórkowy komponent krztuścowy oraz zmniejszoną ilość antygenów błonicy i krztuśca (jest stosowana przede wszystkim jako dawka przypominająca u młodzieży i dorosłych);
• Td – zawiera komponent błoniczy i tężcowy w dawkach przeznaczonych do szczepień starszych dzieci i dorosłych, bez komponentu krztuścowego.

Kiedy podaje się szczepionkę DTP?

Szczepienie podstawowe przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi obejmuje cztery dawki podawane w 2., 3.–4., 5.–6. oraz 16.–18. miesiącu życia. Następnie podawane są dawki przypominające – szczepionka DTaP w 6. roku życia oraz Tdap w 14. roku życia.

Szczepienie może być wykonane pojedynczym preparatem albo w ramach szczepionki skojarzonej 5w1 lub 6w1, która jednocześnie chroni także przed innymi chorobami. Wybór konkretnego preparatu i schematu szczepienia zależy m.in. od wieku dziecka oraz zastosowanego wariantu szczepienia.

Osobom dorosłym zaleca się przyjmowanie dawek przypominających szczepionką Tdap co 10 lat. Kobietom w ciąży rekomenduje się szczepienie przeciwko krztuścowi szczepionką Tdap w III trymestrze ciąży, między ukończeniem 27. a 36. tygodnia ciąży. W przypadku zwiększonego ryzyka porodu przedwczesnego szczepienie może być wykonane wcześniej, po ukończeniu 20. tygodnia ciąży, zgodnie z decyzją lekarza prowadzącego.

Ile kosztuje szczepionka DTP?

Szczepienie dzieci przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi realizowane w ramach obowiązkowego Programu Szczepień Ochronnych jest bezpłatne. Rodzice mogą jednak wybrać odpłatną szczepionkę wysoce skojarzoną 6w1 lub 5w1.

Szczepionka 5w1 może być refundowana dla dzieci z przeciwwskazaniami do szczepienia przeciw krztuścowi szczepionką pełnokomórkową (dzieci z chorobą neurologiczną, z NOP po poprzedniej dawce szczepionki pełnokomórkowej), dzieci urodzonych przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży oraz dzieci z masą urodzeniową poniżej 2500 g.

U osób dorosłych szczepienie przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi jest odpłatne, a orientacyjny koszt to około 100–150 zł. Bezpłatne szczepienie przysługuje jednak kobietom w ciąży oraz osobom należącym do określonych grup ryzyka.

Jakie skutki uboczne może powodować szczepionka DTP?

Działania niepożądane po szczepieniu DTP najczęściej mają łagodny i krótkotrwały charakter i są związane z reakcją układu odpornościowego na podane antygeny. W miejscu wstrzyknięcia może pojawić się:

• ból,
• zaczerwienienie,
• obrzęk lub stwardnienie.

Natomiast do ogólnych objawów zalicza się m.in.:

• gorączkę,
• rozdrażnienie,
• senność,
• zmniejszenie apetytu,
• płaczliwość,
• złe samopoczucie.

Objawy te zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu kilku dni. Rzadziej mogą wystąpić silniejsze reakcje, np. wysoka gorączka, przedłużający się lub trudny do ukojenia płacz, a także drgawki gorączkowe. Bardzo rzadko może dojść do ciężkiej reakcji alergicznej (anafilaksji), która wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.

Rodzaj i częstość działań niepożądanych mogą różnić się w zależności od zastosowanego preparatu, dlatego informacje dotyczące konkretnej szczepionki znajdują się również w jej Charakterystyce Produktu Leczniczego (ChPL).

Jak łagodzić typowe objawy po szczepieniu DTP?

Większość łagodnych dolegliwości po szczepieniu ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni i nie wymaga leczenia. W przypadku bólu, zaczerwienienia lub obrzęku w miejscu wkłucia można zastosować chłodny okład. Dziecku warto zapewnić odpoczynek i odpowiednie nawodnienie.

Jeśli po szczepieniu wystąpi gorączka lub dziecko odczuwa wyraźny dyskomfort, można podać lek przeciwgorączkowy lub przeciwbólowy odpowiedni do wieku i masy ciała, zgodnie z ulotką preparatu lub zaleceniami lekarza. Jeśli objawy są nasilone, utrzymują się dłużej niż kilka dni lub budzą niepokój, należy skonsultować się z lekarzem.

Kto nie powinien przyjmować szczepionki DTP?

Przed każdym szczepieniem lekarz przeprowadza kwalifikację, aby ocenić stan zdrowia pacjenta i wykluczyć stałe lub czasowe przeciwwskazania do podania konkretnego preparatu.

Nadwrażliwość na składniki szczepionki

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do podania kolejnej dawki jest ciężka reakcja alergiczna, w tym wstrząs anafilaktyczny, po wcześniejszym podaniu szczepionki zawierającej którykolwiek ze składników danego preparatu. Przeciwwskazaniem jest również potwierdzona ciężka nadwrażliwość na składnik szczepionki. W takiej sytuacji lekarz może zdecydować o zastosowaniu innego preparatu lub rezygnacji ze szczepienia.

Choroba z gorączką lub zaostrzenie choroby przewlekłej

Ostra choroba przebiegająca z gorączką może być powodem do czasowego odroczenia szczepienia, ale nie stanowi trwałego przeciwwskazania. Szczepienie można wykonać po ustąpieniu ostrego stanu i przeprowadzeniu ponownej kwalifikacji. Sama łagodna infekcja bez gorączki zazwyczaj nie jest przeciwwskazaniem. Podobnie większość chorób przewlekłych nie wyklucza szczepienia, choć w przypadku ich zaostrzenia termin podania szczepionki może zostać przesunięty.

Silne reakcje neurologiczne po poprzednim szczepieniu

Szczególnej uwagi wymagają dzieci, u których po podaniu wcześniejszej dawki wystąpiły poważne reakcje neurologiczne. Encefalopatia, która pojawiła się w ciągu 7 dni po szczepieniu i której nie można przypisać innej przyczynie, jest przeciwwskazaniem do podawania kolejnych dawek szczepionki.

Lekarz ocenia każdy przypadek indywidualnie i decyduje o dalszym szczepieniu. Warto pamiętać, że wystąpienie działania niepożądanego po poprzedniej dawce nie zawsze oznacza przeciwwskazanie do kolejnego szczepienia.

Szczepienie ochronne przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi – najczęściej zadawane pytania

Czy szczepionka DTP jest obowiązkowa w Polsce?

Tak, szczepienie przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi należy w Polsce do szczepień obowiązkowych dzieci i młodzieży, zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych.

Czy po szczepionce DTP dziecko może iść do żłobka lub przedszkola?

Tak, pod warunkiem że dziecko czuje się dobrze i nie występują u niego niepokojące objawy. Typowe łagodne odczyny poszczepienne, takie jak niewielka gorączka, ból czy obrzęk w miejscu wkłucia, zwykle nie wymagają pozostawania w domu.

Jak długo utrzymuje się odporność po szczepieniu DTP?

Odporność po szczepieniu DTP nie utrzymuje się przez całe życie, dlatego konieczne jest podawanie dawek przypominających. Po przyjęciu ostatniego szczepienia w ramach PSO w 19. roku życia kolejne dawki przypominające zaleca się przyjmować co 10 lat.

Czy szczepionkę DTP można podać razem z innymi szczepionkami?

Tak, szczepionkę DTP można podawać podczas jednej wizyty z innymi szczepionkami, zgodnie z zaleceniami dotyczącymi konkretnego preparatu. Może być również częścią szczepionki skojarzonej 5w1 lub 6w1, która zapewnia ochronę przed kilkoma chorobami podczas jednego szczepienia.