GGTP (Gamma-glutamylotranspeptydaza) – badanie i normy, skierowanie, refundacja, cena

GGTP (gamma-glutamylotranspeptydaza) to jeden z parametrów ocenianych w ramach prób wątrobowych. Podwyższone GGTP może mieć związek m.in. z chorobami wątroby i dróg żółciowych, regularnym spożywaniem alkoholu czy przyjmowaniem niektórych leków. Wynik należy jednak interpretować razem z pozostałymi parametrami oraz objawami.

1. Co to jest GGTP (gamma-glutamylotranspeptydaza) w badaniu krwi?
2. Kiedy należy zbadać GGTP?
3. Jak przygotować się do badania GGTP?
4. Ile kosztuje badanie GGTP i czy jest refundowane?
5. Norma GGTP dla dzieci, kobiet i mężczyzn
6. Czy Gamma GT, GGTP, GGT oznaczają to samo?
7. O czym świadczy podwyższony poziom GGTP?
8. Jak obniżyć za wysokie GGTP?
9. Kiedy z wynikiem badania GGTP trzeba zgłosić się do lekarza?
10. Przyczyny podwyższonego GGTP – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• jak przygotować się do wykonania badania GGTP we krwi,
• jakie wartości GGTP wymagają konsultacji z lekarzem,
• jak obniżyć GGTP.

Przewlekle podwyższone GGTP wymaga ustalenia przyczyny. W przypadku związku z alkoholem znaczenie może mieć abstynencja, która często prowadzi do stopniowego spadku aktywności enzymu. Podwyższone GGTP może występować także w poważniejszych chorobach, w tym w marskości wątroby.

Co to jest GGTP (gamma-glutamylotranspeptydaza) w badaniu krwi?

Gamma-glutamylotranspeptydaza (określana skrótami GGTP, GTP, GGT lub γ-GT) to enzym, którego podstawowym zadaniem jest uczestniczenie w transporcie aminokwasów przez membrany (błony) komórkowe. Najwięcej GGTP występuje w komórkach nabłonka dróg żółciowych, wątroby, trzustki, jelita oraz nerek, a ponadto w gruczole krokowym, mózgu, płynie mózgowo-rdzeniowym i ślinie. GGTP obecna w osoczu krwi pochodzi w głównej mierze z komórek wątroby i pęcherzyka żółciowego, a wzrost jej stężenia świadczy o uszkodzeniu tych narządów lub cholestazie, czyli blokadzie w odpływie żółci.

Dodatkowe zastosowanie oznaczenia gamma-glutamylotranspeptydazy obejmuje wykorzystanie enzymu jako biomarkera stresu oksydacyjnego oraz jako wskaźnika ryzyka rozwoju zespołu metabolicznego i potencjalnych zmian miażdżycowych, co wynika z udziału GGTP w reakcjach biochemicznych związanych z metabolizmem glutationu i utlenianiem cholesterolu (w formie LDL).

Kiedy należy zbadać GGTP?

Badanie GGTP zalecane jest przede wszystkim pacjentom z podejrzeniem choroby wątroby i dróg żółciowych. Objawy mogące wskazywać na występowanie takiego schorzenia to m.in.:

• żółte zabarwienie skóry, błon śluzowych i białek oczu,
• ból po prawej stronie jamy brzusznej,
• zaburzenia trawienia,
• utrata apetytu,
• ciemne zabarwienie moczu,
• obrzęki,
• świąd skóry.

Pomiar GGTP wykonywany łącznie z oznaczeniami pozostałych enzymów wątrobowych pozwala różnicować pochodzenie żółtaczki i jest pomocny w ustalaniu przyczyny niewydolności wątroby. GGTP oznaczane jest często razem z ALT, AST, ALP i bilirubiną. Taki zestaw wyników pomaga określić charakter nieprawidłowości i zaplanować dalszą diagnostykę chorób wątroby oraz dróg żółciowych.

Jak przygotować się do badania GGTP?

Poziom GGTP oznaczany jest najczęściej w surowicy lub osoczu krwi pobranej z żyły łokciowej. Do punktu pobrań najlepiej zgłosić się w godzinach porannych, będąc na czczo, czyli po co najmniej 12-godzinnej przerwie w spożywaniu pokarmu. W dniu poprzedzającym wykonanie testu zaleca się zrezygnować z alkoholu, palenia papierosów i jedzenia ciężkostrawnych, tłustych potraw.

Ile kosztuje badanie GGTP i czy jest refundowane?

Oznaczenie GGTP należy do jednych z tańszych parametrów diagnostycznych, a koszt jego wykonania to zazwyczaj 15-25 zł. Czas oczekiwania na wynik to jeden dzień. Do przeprowadzenia analizy stężenia GGTP nie jest konieczne posiadanie skierowania lekarskiego.

Norma GGTP dla dzieci, kobiet i mężczyzn

Prawidłowa ilość enzymu w osoczu zależy od wieku, a także płci pacjenta (poziom GGTP u mężczyzn jest nieco wyższy ze względu na obecność gruczołu krokowego). Zakres norm zależy od metody oznaczania stosowanej w danym laboratorium, jednak najczęściej zawiera się w następujących przedziałach:

• u dzieci poniżej 6. miesiąca życia: <135 U/l;
• u dzieci od 6 do 12 miesiąca życia: <40 U/l;
• u dzieci w wieku 1-12 lat: <22 U/l;
• u chłopców w wieku 12-18 lat: <45 U/l;
• u dziewcząt w wieku 12-18 lat: <25 U/l;
• u dorosłych mężczyzn: <60 U/l;
• u dorosłych kobiet: <35 U/l.

Czy Gamma GT, GGTP, GGT oznaczają to samo?

Tak, gamma GT, GGTP oraz GGT to różne określenia tego samego enzymu – gamma-glutamylotransferazy. Badanie jego aktywności we krwi jest wykorzystywane przede wszystkim w diagnostyce chorób wątroby i dróg żółciowych.

O czym świadczy podwyższony poziom GGTP?

1. Podwyższony poziom GGTP w większości przypadków jest wynikiem zaburzeń w pracy wątroby i przewodów żółciowych, skutkujących wystąpieniem cholestazy zewnątrz- lub wewnątrzwątrobowej, czyli zablokowaniem przepływu żółci w obrębie wątroby lub poza nią, np. w przebiegu kamicy pęcherzyka żółciowego i kamicy przewodów żółciowych.
2. GGTP rośnie również w trakcie alkoholowego stłuszczenia wątroby, choroby miąższu wątroby, wirusowego zapalenia wątroby i przy toksycznym uszkodzeniu tego narządu. 
3. Niektóre leki mogą powodować zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, w tym GGTP, lub prowadzić do polekowego uszkodzenia wątroby. Dotyczy to m.in. wybranych leków przeciwpadaczkowych, przeciwdepresyjnych i innych leków o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym.
4. Poziom GGTP podnosi się też w czasie gwałtownego rozrostu komórek, np. podczas rozwoju nowotworu wątroby lub tworzenia się przerzutów w jej obrębie.

Podwyższona aktywność GGTP może występować również w niektórych chorobach i zaburzeniach metabolicznych, jednak izolowane podwyższenie tego parametru nie pozwala na rozpoznanie konkretnej choroby.

Jak obniżyć za wysokie GGTP?

Jeżeli podwyższony poziom GGTP wynika z upośledzenia czynności wątroby, warto zadbać o poprawę funkcjonowania tego narządu także poprzez codzienne działania profilaktyczne. Jeśli podwyższone GGTP jest związane z chorobą wątroby lub niekorzystnym stylem życia, korzystne może być:

• ograniczenie lub całkowita rezygnacja z alkoholu,
• utrzymanie prawidłowej masy ciała,
• regularna aktywność fizyczna,
• stosowanie zbilansowanej diety. 

W diecie warto zwiększyć udział warzyw, produktów pełnoziarnistych, roślin strączkowych i innych produktów o wysokiej wartości odżywczej, jednocześnie ograniczając żywność wysokoprzetworzoną, nadmiar cukrów prostych i tłuszczów nasyconych. Podwyższony wynik GGTP powinien być interpretowany w odniesieniu do zakresu referencyjnego danego laboratorium oraz pozostałych wyników badań. Szczególnie istotne jest utrzymujące się lub znaczne podwyższenie GGTP, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu inne nieprawidłowości w badaniach wątroby lub objawy kliniczne.

Kiedy z wynikiem badania GGTP trzeba zgłosić się do lekarza?

Podwyższony wynik GGTP warto skonsultować z lekarzem, szczególnie jeśli odchylenie jest znaczne lub towarzyszą mu inne nieprawidłowości w badaniach wątroby. Konsultacji wymagają również objawy takie jak:

• zażółcenie skóry i białek oczu,
• ciemne zabarwienie moczu,
• jasne stolce,
• ból brzucha,
• utrzymujące się nudności.

Przyczyny podwyższonego GGTP – najczęściej zadawane pytania

Czy wynik GGTP może być podwyższony po alkoholu?

Tak, spożywanie alkoholu może prowadzić do przejściowego lub utrzymującego się podwyższenia poziomu GGTP. Na wynik wpływa m.in. ilość i częstotliwość spożywanego alkoholu.

Czy wysokie GGTP zawsze oznacza chorobę wątroby?

Nie, wynik GGTP powyżej normy może mieć również inne przyczyny, m.in. stosowanie niektórych leków, zastój żółci czy choroby trzustki. Wynik należy interpretować razem z innymi badaniami laboratoryjnymi i objawami pacjenta.

Po jakim czasie warto powtórzyć badanie GGTP przy nieprawidłowym wyniku?

Zależy to od wysokości wyniku i jego prawdopodobnej przyczyny. W przypadku niewielkiego, izolowanego przekroczenia normy GGTP lekarz może zalecić powtórzenie badania po kilku tygodniach. Przy znacznych odchyleniach lub obecności objawów należy postępować zgodnie z zaleceniami lekarza.

Czy leki lub suplementy mogą wpływać na poziom GGTP?

Tak, niektóre leki mogą powodować wzrost aktywności tego enzymu, podobnie jak wybrane suplementy diety. Dlatego podczas konsultacji warto poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach i preparatach.

Czy GGTP można obniżyć dietą i zmianą stylu życia?

Tak, jeśli zwiększony poziom GGTP jest związane z czynnikami, na które można wpływać. Korzystne może być ograniczenie lub całkowita rezygnacja z alkoholu, utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz stosowanie zbilansowanej diety i regularnej aktywności fizycznej.