Agorafobia - objawy, leczenie i przyczyny

Jakie są objawy agorafobii?

Chory, który cierpi z powodu agorafobii, sam boi się wychodzić z domu, już sama myśl o opuszczeniu bezpiecznych czterech ścian napełnia go ogromnym przerażeniem. Pacjent z agorafobią czuje się bezpiecznie jedynie w miejscach, które zna, natomiast paniczny lęk odczuwa przed każdym nowym miejscem, zwłaszcza, jeśli jest to duże, otwarte miejsce (zarówno na świeżym powietrzu, jak i zamknięte pomieszczenia, np. duże hipermarkety). Często jednak chorzy cierpiący z powodu agorafobii boją się też mniejszych przestrzeni, zwłaszcza, jeśli są one zatłoczone, np. pacjent może bać się podroży pociągiem czy autobusem, może też odczuwać silny lęk przed staniem w kolejce do kasy w sklepie. Osoby z agorafobią za wszelką cenę starają się unikać publicznych miejsc, czas lubią spędzać w swoim mieszkaniu lub ewentualnie w innych, dobrze znanych sobie miejscach, np. w mieszkaniu u swojej rodziny. Unikanie miejsc publicznych może też spowodować, że u pacjenta z agorafobią dodatkowo rozwinie się również fobia społeczna, czyli będzie mu towarzyszył wtedy nie tylko lęk przed otwartą przestrzenią, a także przed kontaktami z innymi ludźmi czy też przed publicznymi wystąpieniami. Chorzy z agorafobią unikają wszystkich miejsc i sytuacji, z których wydostanie się, według ich mniemania, mogłoby być utrudnione. Często zatem wychodząc z domu starają się zabrać ze sobą znajomą osobę, która według nich zawsze pomoże im rozwiązać ewentualne napotkane na nowej przestrzeni problemy. 

Jakie objawy mogą wystąpić u pacjenta cierpiącego z powodu agorafobii, kiedy znajdzie się on w miejscu publicznym, na dużej otwartej przestrzeni?

W takiej sytuacji u pacjenta z agorafobią zaczynają występować objawy paniki. Zaczyna przyspieszać czynność serca, co często odczuwane jest przez chorego jako uczucie kołatania serca, rośnie też znacząco ciśnienie tętnicze krwi. Chory zaczyna też odczuwać mrowienie w rękach i nogach, ma wrażenie, że jego nogi stają się miękkie, są "jak w z waty". Dodatkowo, chory zaczyna odczuwać częstsze parcie na mocz, częsta jest także biegunka. Jego oddech staje bardzo szybki i głęboki, co może doprowadzić do hiperwentylacji. 

Jakie są przyczyny agorafobii?

Jak dotąd, przyczyny agorafobii nie zostały do końca i jednoznacznie wyjaśnione. Dość często zdarza się, że przed pojawieniem się u pacjenta objawów agorafobii, przeżywa on jakieś traumatyczne wydarzenie, np. śmierć lub chorobę kogoś bardzo bliskiego czy też rozwód lub rozstanie ze swoim dotychczasowym partnerem. Zdecydowanie częściej stwierdza się też objawy agorafobii u kobiet niż u mężczyzn. 

W jaki sposób diagnozuje się agorafobie?

Pacjent, który cierpi z powodu agorafobii, początkowo może w ogóle nie zdawać sobie sprawy, że w jego zachowaniu dzieje się coś niepokojącego. Zwykle pierwsze niepokojące objawy obserwowane są przez najbliższa rodzinę chorego oraz jego przyjaciół i współpracowników. Najbliżsi zaczynają dokładnie obserwować zachowanie chorego i próbują mu uświadomić, że zaczyna się z nim dziać coś złego. Początkowo zwykle pacjent nie chce ich słuchać, ale kiedy zaobserwuje, że jego zachowanie zaczyna mu utrudniać codzienne normalne funkcjonowanie i prace, zwykle decyduje się na wizytę u specjalisty psychiatrii. Lekarz psychiatra w czasie pierwszego spotkania zawsze bardzo długo rozmawia z pacjentem, wnikliwie też obserwuje jego zachowanie. Zwykle w czasie pierwszej wizyty lekarz nie jest w stanie postawić ostatecznej, pewnej diagnozy, dlatego też konieczne są jeszcze wizyty dodatkowe, w czasie których zazwyczaj udaje się już postawić rozpoznanie.  

Jakimi wskazówkami diagnostycznymi posługuje się lekarz psychiatra, aby postawić u pacjenta ostateczne rozpoznanie agorafobii? 

Przede wszystkim w przypadku podejrzenia agorafobii objawy psychiczne i wegetatywne muszą być pierwotnym, a nie wtórnym przejawem leku. Poza tym lęk musi być ograniczony do co najmniej dwóch następujących sytuacji: lęk przed miejscami publicznymi, lęk przed tłumem, lęk przed oddaleniem się od domu oraz lęk przed samotnym podróżowaniem. Dodatkowo, w przypadku podejrzenia agorafobii, pacjent wyraźnie unika sytuacji fobicznych, czyli sytuacji, które wyzwalają lęk. 

Jak wygląda leczenie pacjenta z agorafobią?

Ponieważ zwykle podstawowym problemem pacjentów z agorafobią jest lęk przed wychodzeniem z domu, bardzo często początki terapii odbywają się w warunkach domowych i lekarz psychiatra decyduje się przyjeżdżać na spotkania do domu pacjenta. Bardzo pomocna w przypadku agorafobii jest terapia poznawczo-behawioralna, w której wykorzystuje się głownie technikę systematycznej desensytyzacji, czyli stopniowego odwrażliwiania pacjenta. Na czym ona polega? Lekarz musi ustalić po rozmowie z pacjentem, jakie bodźce wywołują u niego lek największy i najmniejszy. Na tej podstawie lekarz psychiatra ustala hierarchie tych bodźców i zaczyna terapie od wielokrotnego wystawiania pacjenta na działanie najsłabszego z nich. Pacjent z czasem zaczyna przyzwyczajać się do tego bodźca i przestaje on w nim wzbudzać lęk. Wtedy też lekarz zaczyna poddawać pacjenta po kolei działaniu nowych, silniejszych bodźców, do których z czasem  chory również powinien się przyzwyczaić. Dodatkowo, poza oswajaniem się z nieprzyjemnymi dla siebie bodźcami, pacjent poddawany jest przez lekarza różnego rodzaju terapiami relaksacyjnym. W leczeniu agorafobii, poza psychoterapią, wykorzystywane są również różnego rodzaju środki farmakologiczne. W zależności od stopnia nasilenia u pacjenta objawów oraz od ewentualnych objawów towarzyszących (często bowiem agorafobia może np. współwystępować  z depresją) stosuje się leki przeciwdepresyjne czy też leki o działaniu przeciwlękowym. 

Agorafobia to choroba, która naprawdę może znacząco utrudnić pacjentowi życie. Jeśli u kogoś ze swoich bliskich w rodzinie lub wśród przyjaciół zaobserwujemy objawy lęku przed wychodzeniem z domu lub przed kontaktem z innymi, nie traktujmy takiego zachowania jako dziwactwa, tylko postarajmy się takiej osobie pomóc i namówić ją do wizyty u specjalisty zdrowia psychicznego.