Bifidobakterie (bifidobacterium) – czym są i jak działają na florę jelitową?

Bifidobakterie to jedne z najważniejszych bakterii zasiedlających ludzki przewód pokarmowy. Naturalnie występują w jelitach niemowląt, dzieci i dorosłych, wspierając równowagę mikrobioty jelitowej. Bifidobakterie są jednymi z pierwszych mikroorganizmów zasiedlających przewód pokarmowy człowieka już po porodzie. Trafiają tam m.in. bezpośrednio z dróg rodnych matki, a wiele badań wskazuje na ich istotną rolę w rozwoju odporności niemowlaka. Niektóre bakterie z rodzaju Bifidobacterium również u osób dorosłych odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania układu pokarmowego oraz odpornościowego.

1. Czym są bifidobakterie?
2. Rola i działanie bifidobakterii
3. Źródła bifidobakterii w diecie
4. Suplementacja probiotykiem ze szczepami Bifidobacterium
5. Bifidobacterium – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym są bifidobakterie i jakie pełnią funkcje w organizmie człowieka;
• jakie szczepy tych mikroorganizmów mają znaczenie dla zdrowia;
• kiedy warto rozważyć suplementację probiotykiem z bifidobakteriami i jak prawidłowo go stosować.

Ten artykuł pozwoli Ci zrozumieć jak prawidłowo suplementować preparaty zawierające bakterie z rodzaju Bifidobacterium, jakie szczepy Bifidobacterium są obecne w preparatach na rynku polskim oraz jaka dieta sprzyja namnażaniu tych bakterii.

Czym są bifidobakterie?

Bifidobakterie to pałeczkowate bakterie gram-dodatnie bytujące głównie w jelicie grubym. Są organizmami beztlenowymi i posiadają zdolność do produkcji kwasu mlekowego, stanowiąc tym samym istotny element mikrobiomu człowieka. Szczególnie licznie występują u niemowląt karmionych piersią (mleko kobiece zawiera oligosacharydy (HMO), które selektywnie wspierają rozwój niektórych szczepów Bifidobacterium), gdzie wspierają dojrzewanie układu odpornościowego i chronią przed kolonizacją patogenów. Wraz z wiekiem ich liczba może się zmniejszać, m.in. na skutek stresu, antybiotykoterapii, nieprawidłowej diety czy chorób przewlekłych.

W wybranych sytuacjach klinicznych, takich jak antybiotykoterapia lub niektóre zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego, można rozważyć zastosowanie probiotyków zawierających określone szczepy Bifidobacterium.

Szczepy bakterii z gatunku Bifidobacterium

W suplementach diety i produktach funkcjonalnych najczęściej występują takie szczepy jak:

• Bifidobacterium infantis szczep 35624; 
• Bifidobacterium longum szczep BB536;
• Bifidobacterium bifidum szczep BGN4 i W23;
• Bifidobacterium animalis subsp. Lactis szczep HN019 i BB-12;
• Bifidobacterium breve szczep BB99.

Rola i działanie bifidobakterii

Bifidobakterie wspierają utrzymanie prawidłowej flory jelitowej poprzez produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, obniżanie pH w jelicie, a przez to ograniczanie rozwoju drobnoustrojów chorobotwórczych. Wybrane szczepy wpływają również na szczelność bariery jelitowej i modulują odpowiedź immunologiczną.

Do rodzaju Bifidobacterium należy około 50 różnych gatunków, dlatego w niniejszym artykule omawiamy kilka z nich, których wpływ na organizm człowieka został najlepiej udokumentowany.

• Bifidobacterium infantis (B. longum subsp. infantis) szczególnie istotny jest w okresie niemowlęcym, gdzie wspiera dojrzewanie układu odpornościowego i metabolizm oligosacharydów mleka kobiecego. W badaniach randomizowanych wykazano skuteczność Bifidobacterium longum subsp. infantis 35624 w redukcji objawów zespołu jelita drażliwego, w tym bólu brzucha i wzdęć, oraz możliwy wpływ na zmniejszaniu markerów stanu zapalnego w chorobach zapalnych jelit.
• Bifidobacterium animalis subsp. lactis to jeden z najlepiej przebadanych szczepów probiotycznych. W badaniach klinicznych sugeruje się jego skuteczność w skracaniu czasu trwania biegunki infekcyjnej i poantybiotykowej, wspieraniu funkcji bariery jelitowej oraz poprawie parametrów odpornościowych. Istnieją także dane wskazujące na zmniejszenie ryzyka zakażeń przewodu pokarmowego oraz łagodzenie objawów zespołu jelita drażliwego. Niektóre szczepy (np. BB-12) mają udokumentowany wpływ na zmniejszenie częstości infekcji u dzieci.
• Bifidobacterium bifidum odgrywa istotną rolę w modulacji odpowiedzi immunologicznej i wspieraniu integralności nabłonka jelitowego. Badania wskazują na możliwy udział w zmniejszaniu częstości atopowego zapalenia skóry u dzieci oraz w łagodzeniu objawów alergii poprzez obniżenie aktywności przeciwciał IgE. Szczep ten wykazuje także działanie wspomagające w redukcji objawów zespołu jelita drażliwego oraz może poprawiać tolerancję laktozy.
• Bifidobacterium longum wykazuje korzystny wpływ na funkcjonowanie osi jelito–mózg, redukując objawy stresu i poprawiając komfort jelitowy u osób z IBS. Badania potwierdzają jego skuteczność w zmniejszaniu częstości infekcji oraz łagodzeniu objawów alergii sezonowej. Działa także ochronnie na barierę jelitową i ogranicza stan zapalny w obrębie przewodu pokarmowego.
• Bifidobacterium breve jest gatunkiem o dobrze udokumentowanym działaniu przeciwzapalnym. W badaniach klinicznych wykazano skuteczność niektórych szczepów w profilaktyce martwiczego zapalenia jelit u wcześniaków oraz w łagodzeniu objawów zespołu jelita drażliwego. Niektóre szczepy wspierają terapię atopowego zapalenia skóry poprzez redukcję markerów zapalnych i modulację odpowiedzi IgE.

Źródła bifidobakterii w diecie

Naturalnym źródłem bakterii probiotycznych mogą być fermentowane produkty mleczne, takie jak jogurty i kefiry bogate w szczepy probiotyczne. Ponadto, szczególnie w ostatnich latach rozwinął się termin żywności probiotycznej.

Żywność probiotyczna zawiera dodane żywe mikroorganizmy, które spożywane w odpowiedniej ilości mogą korzystnie wpływać na zdrowie. Najczęściej należą one do rodzajów Lactobacillus (bakterie kwasu mlekowego obecne w żywności fermentowanej) oraz właśnie Bifidobacterium. Aby produkt miał działanie probiotyczne powinien zawierać żywe mikroorganizmy w ilości odpowiadającej dawkom stosowanym w badaniach klinicznych dla danego szczepu. Co dodatkowo ważne, odpowiednia ilość probiotyków w danym preparacie powinna być zachowana na koniec okresu przydatności do spożycia.

Najlepiej przebadanym źródłem mikroorganizmów fermentacyjnych są fermentowane produkty mleczne, takie jak jogurty, kefiry i mleka fermentowane. Odpowiednie warunki fermentacji oraz przechowywanie w chłodzie sprzyjają utrzymaniu żywotności bakterii. Alternatywą są produkty roślinne, zwłaszcza fermentowane napoje sojowe oraz inne roślinne zamienniki mleka z dodatkiem kultur bakterii, które mogą wspierać mikrobiotę jelitową, szczególnie u osób z nietolerancją laktozy.

Suplementacja probiotykiem ze szczepami Bifidobacterium

Suplementacja probiotykiem z wybranymi szczepami Bifidobacterium może wspierać odbudowę mikrobioty jelitowej, łagodzić objawy zespołu jelita drażliwego, wzmacniać barierę jelitową oraz modulować odpowiedź immunologiczną. Dawka skuteczna zależy od szczepu i wskazania klinicznego, zwykle mieści się w zakresie 10⁸–10¹¹ CFU/dobę w zależności od preparatu.

Dla kogo suplementacja probiotykiem z bifidobakteriami może być korzystna?

Suplementacja wybranymi, przebadanymi szczepami Bifidobacterium może wspierać funkcjonowanie przewodu pokarmowego, w tym łagodzenie objawów zespołu jelita drażliwego oraz modulację wybranych parametrów bariery jelitowej i odpowiedzi immunologicznej. Skuteczność probiotyków zależy od konkretnego szczepu oraz dawki, a efekty kliniczne są udokumentowane jedynie dla określonych preparatów stosowanych w badaniach. Zastosowanie probiotyków może być rozważane m.in. w trakcie antybiotykoterapii oraz w wybranych zaburzeniach czynnościowych przewodu pokarmowego, jednak nie stanowi uniwersalnego zalecenia dla wszystkich grup pacjentów.

Dawkowanie preparatów probiotycznych z bifidobakteriami

Należy pamiętać, że suplementacja szczepami z rodzaju Bifidobacterium powinna być dostosowana do wieku oraz wskazania klinicznego. Szczegółowe dawkowanie zależy od konkretnego produktu i zawartości jednostek tworzących kolonie (CFU). Najczęściej stosowane dawki mieszczą się w przedziale od kilku do kilkunastu miliardów CFU dziennie. U noworodków i małych dzieci zazwyczaj stosuje się zwykle niższe dawki rzędu 10⁸ CFU/dobę, szczególnie w celu wsparcia dojrzewania mikrobioty jelitowej.

Suplementacja trwa zazwyczaj od 4 do 12 tygodni, a w czasie antybiotykoterapii powinna być kontynuowana jeszcze przez pewien czas po jej zakończeniu.

Bifidobacterium – najczęściej zadawane pytania

Czy bifidobakterie są dobre na zespół jelita drażliwego?

Niektóre szczepy, w tym Bifidobacterium infantis, są badane pod kątem wpływu na objawy zespołu jelita drażliwego. Mogą wspierać równowagę mikrobioty i wpływać na zmniejszenie wzdęć oraz dyskomfortu jelitowego, jednak efekt zależy od indywidualnej reakcji organizmu.

Czy bifidobakterie są dobre dla zdrowia dzieci?

U dzieci bifidobakterie naturalnie dominują w mikrobiocie jelitowej, szczególnie we wczesnym okresie życia. Wybrane szczepy, takie jak Bifidobacterium animalis subsp. lactis (np. BB-12) oraz Bifidobacterium breve (np. M-16V), były badane w określonych wskazaniach pediatrycznych. Badania sugerują, że mogą wpływać na wybrane elementy odpowiedzi immunologicznej, w tym na częstość infekcji dróg oddechowych i przewodu pokarmowego w wybranych populacjach dzieci. Efekty te są jednak szczepozależne i nie stanowią uniwersalnego działania całego rodzaju Bifidobacterium.