Menopauza a seks. Jak klimakterium wpływa na życie seksualne i jak je wspomagać?

Menopauza to naturalny etap w życiu każdej kobiety, który wiąże się z wieloma zmianami w organizmie – także w sferze intymnej. Choć temat ten wciąż bywa tabu, warto wiedzieć, że dyskomfort seksualny związany z klimakterium można skutecznie łagodzić. Współczesna medycyna oferuje szereg rozwiązań, które pozwalają cieszyć się satysfakcjonującym życiem seksualnym również po pięćdziesiątce.

1. Na czym polega menopauza?
2. Objawy menopauzy a życie seksualne
3. Co może się zmienić w życiu seksualnym po okresie menopauzy?
4. Jak zadbać o jakość życia seksualnego podczas menopauzy i po niej?
5. Menopauza a seks – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• jak menopauza wpływa na życie seksualne,
• jak poprawić jakość życia seksualnego w okresie okołomenopauzalnym,
• jak zadbać o libido podczas menopauzy.

Na czym polega menopauza?

Menopauza to moment trwałego ustania miesiączkowania, wynikający z wygasania czynności hormonalnej jajników. Rozpoznaje się ją retrospektywnie – po upływie 12 kolejnych miesięcy bez miesiączki. W Polsce średni wiek wystąpienia menopauzy, czyli ostatniej miesiączki w życiu kobiety, wynosi około 51 lat, przy czym fizjologiczny zakres obejmuje przedział 45–55 lat. Kobiety mogą przejść menopauzę również wcześniej, jeśli dzieje się to pomiędzy 40. a 45. rokiem życia, mówimy wtedy o wczesnej menopauzie. Kiedy ostatnia miesiączka wystąpi przed 40. rokiem życia, mamy do czynienia z przedwczesną menopauzą.

Dlaczego w ogóle pojawia się menopauza?

Kobieta rodzi się z około 2 milionami komórek jajowych. Od okresu dojrzewania liczba ta nieustannie maleje i zmniejsza się nawet o 50 miesięcznie. Dlaczego tak się dzieje? W każdym cyklu w jednym z jajników rośnie kilkadziesiąt pęcherzyków, ale zwykle tylko jeden staje się pęcherzykiem dominującym, z którego w połowie cyklu w procesie owulacji uwalniana jest do jajowodu komórka jajowa. Pozostałe obumierają w procesie atrezji. Drastyczny spadek liczby pęcherzyków rozpoczyna się od około 35. roku życia, natomiast w czasie perimenopauzy ich liczba spada do około 1000. To właśnie rosnące pęcherzyki są odpowiedzialne za produkcję estrogenów, a ciałko żółte, które powstaje w jajniku po owulacji, produkuje progesteron.

Objawy menopauzy a życie seksualne

Spadek poziomu estrogenów wpływa bezpośrednio na narządy płciowe i prowadzi do zmian określanych jako zespół moczowo-płciowy menopauzy (GSM, ang. Genitourinary Syndrome of Menopause). Problem ten dotyczy 27–84% kobiet po menopauzie. W wyniku spadku poziomu estrogenów dochodzi do ścieńczenia nabłonka okolic intymnych, a więc pochwy i warg sromowych, ale także cewki moczowej i trójkąta pęcherza moczowego (tam też znajdują się receptory estrogenowe).

Najczęstsze objawy GSM, czyli zespołu moczowo-płciowego menopauzy, to:

• suchość pochwy – występuje u 27–55% kobiet i jest spowodowana zmniejszeniem produkcji naturalnego nawilżenia;
• ból podczas stosunku (dyspareunia) – zgłasza go 25–44% kobiet po menopauzie;
• świąd i pieczenie w okolicy sromu;
• częstsze infekcje pochwy, ale także cewki i pęcherza moczowego;
• objawy urologiczne – częstomocz, nagłe parcia, nawracające infekcje dróg moczowych.

W przeciwieństwie do uderzeń gorąca, które zwykle ustępują z czasem, objawy GSM mają tendencję do nasilania się i utrzymywania bez odpowiedniego leczenia. Metaanaliza badań naukowych z 2024 roku obejmująca ponad 60 tysięcy kobiet wykazała, że częstość dysfunkcji seksualnych u kobiet nieleczonych hormonalnie wynosi 40,2% w okresie perimenopauzy i wzrasta do 52,3% we wczesnej oraz 67,8% w późnej postmenopauzie.

Co może się zmienić w życiu seksualnym po okresie menopauzy?

Zmiany hormonalne w czasie menopauzy mogą wpływać na różne aspekty funkcjonowania seksualnego. Spadek estrogenów prowadzi do zmniejszenia ukrwienia narządów płciowych, mniejszej elastyczności pochwy, ścieńczenia nabłonka pochwy i obniżonej wrażliwości czuciowej okolic intymnych. Może to skutkować:

• wydłużeniem czasu potrzebnego do osiągnięcia pełnego pobudzenia,
• zmniejszeniem intensywności doznań,
• trudnościami z osiąganiem orgazmu,
• obniżeniem libido.

Warto podkreślić, że w jajnikach w pierwszej kolejności powstają androgeny, a więc męskie hormony płciowe, które są potrzebne również u kobiet, ponieważ odpowiadają m.in. za popęd płciowy czyli libido. Dopiero później część z nich jest zamieniana na estrogeny, czyli typowo żeńskie hormony płciowe.

Wpływ menopauzy na życie seksualne nie jest jednoznacznie negatywny. Analiza badań naukowych z 2025 roku wskazuje, że dla wielu kobiet okres klimakterium staje się czasem odkrywania seksualności na nowo. Uwolnienie od lęku przed nieplanowaną ciążą, ustąpienie dolegliwości menstruacyjnych oraz większa swoboda życiowa z uwagi na ustabilizowaną pozycję zawodową mogą sprzyjać spontaniczności i bliskości z partnerem.

Badania potwierdzają, że na satysfakcję seksualną w tym okresie wpływają przede wszystkim czynniki takie jak:

• jakość relacji z partnerem,
• otwarta komunikacja,
• ogólny stan zdrowia,
• pozytywny stosunek do własnego ciała.

Jak zadbać o jakość życia seksualnego podczas menopauzy i po niej?

Pielęgnowanie bliskości emocjonalnej z partnerem stanowi fundament udanego życia seksualnego – szczególnie w okresie zmian hormonalnych. Badania potwierdzają, że kobiety dojrzałe otwarcie rozmawiające z partnerem o swoich oczekiwaniach i potrzebach znacznie lepiej radzą sobie ze zmianami związanymi z menopauzą.

Warto pamiętać o kilku zasadach:

• komunikacja – otwarte dzielenie się odczuciami i wspólne szukanie rozwiązań wzmacnia więź;
• dłuższa gra wstępna – wydłużenie czasu pobudzenia sprzyja naturalnemu nawilżeniu, z którym może pojawiać się problem podczas i po menopauzie;
• regularna aktywność seksualna – badania wskazują, że pomaga utrzymać elastyczność tkanek pochwy i poprawia ukrwienie;
• eksperymentowanie – odkrywanie nowych form bliskości, które sprawiają przyjemność obojgu partnerom.

Czym wspomagać się, by zwiększyć libido w okresie okołomenopauzalnym?

• Środki nawilżające i lubrykanty stanowią pierwszą linię postępowania przy suchości pochwy. Preparaty dopochwowe (m.in. na bazie kwasu hialuronowego) wymagają regularnego stosowania 2–3 razy w tygodniu, natomiast lubrykanty – bezpośrednio przed stosunkiem. Przy wyborze preparatu warto unikać substancji drażniących takich jak glikol propylenowy czy szkodliwe parabeny.
• Miejscowa terapia estrogenowa to złoty standard w leczeniu atrofii urogenitalnej związanej z menopauzą. Preparaty w formie kremów czy globulek uwalniają substancję hormonalną miejscowo, odżywiają nabłonek pochwy i umożliwiają jego odbudowę do prawidłowej, wielowarstwowej struktury. Dzięki temu możliwe jest przywrócenie prawidłowej grubości i elastyczności nabłonka pochwy. Wchłanianie ogólnoustrojowe preparatów miejscowych jest minimalne, dlatego mogą być stosowane długoterminowo u większości kobiet. Skuteczność jest wysoka – poprawa następuje zwykle w ciągu 4–6 tygodni.
• Hormonalna terapia menopauzy (zwana dawniej hormonalną terapią zastępczą) może być rozważana u kobiet, u których pojawiają się objawy perimenopauzy, m.in. objawy naczynioruchowe (uderzenia gorąca, nocne poty), pogorszenie snu, mgła mózgowa, dolegliwości ze strony stawów bądź parametry hormonalne wskazujące na deficyt estrogenów. Symptomy menopauzy często negatywnie wpływają na jakość życia seksualnego, w czym również może pomóc leczenie hormonalne. Zgodnie z wytycznymi towarzystw menopauzalnych z 2024 roku korzyści z HTZ przewyższają potencjalne ryzyko u kobiet przed 60. rokiem życia.
• Ćwiczenia mięśni dna miednicy (ćwiczenia mięśni Kegla) wzmacniają mięśnie odpowiedzialne za kontrolę mikcji i mogą zwiększać intensywność doznań podczas stosunku. Metaanaliza z 2020 roku wykazała, że programy ćwiczeń fizycznych znacząco poprawiają funkcje seksualne u kobiet w okresie menopauzy.

Menopauza a seks – najczęściej zadawane pytania

Czy podczas menopauzy można współżyć bez zabezpieczenia?

W okresie perimenopauzy płodność znacząco spada, ale owulacja może nadal występować nieregularnie. Badania wykazują, że aktywność owulacyjna utrzymuje się w około 88% cykli do 5 lat przed menopauzą i wciąż w 23% cykli w roku poprzedzającym ostatnią miesiączkę. Spontaniczna owulacja może się wydarzyć nawet do 12 miesięcy od ostatniej miesiączki, czyli menopauzy.

Roczna szansa na zajście w ciążę wynosi 10–20% u kobiet w wieku 40–44 lat i około 10–12% u kobiet w wieku 45–49 lat. Zgodnie z algorytmem postępowania klinicznego z 2025 roku u kobiet w okresie perimenopazy oraz do 12 miesięcy od ostatniej miesiączki należy stosować preparaty antykoncepcyjne. Ciąża po 40. roku życia wiąże się z podwyższonym ryzykiem powikłań takich jak cukrzyca ciążowa, nadciśnienie czy aberracje chromosomowe płodu.

Czy brak współżycia przyspiesza menopauzę?

Nie ma naukowych dowodów na to, że abstynencja seksualna przyspiesza wystąpienie menopauzy. Wiek jej pojawienia się determinują głównie czynniki genetyczne, styl życia, korzystanie z używek (np. palenie tytoniu może przyspieszać menopauzę o 1–2 lata) oraz ogólny stan zdrowia.

Jednak regularna aktywność seksualna korzystnie wpływa na fizjologię tkanek pochwy – poprawia ukrwienie i elastyczność śluzówki, co może łagodzić objawy zespołu moczowo-płciowego menopauzy.

Czy po menopauzie ma się orgazmy?

Tak, zdolność do odczuwania satysfakcji seksualnej oraz osiągnięcia orgazmu nie zanika po menopauzie. Zmiany hormonalne mogą wpływać negatywnie na czas potrzebny do osiągnięcia szczytowania – niektóre kobiety wymagają dłuższej stymulacji. Właściwe nawilżenie, odpowiednio długie pieszczoty wstępne oraz stosowanie miejscowej terapii estrogenowej (w razie potrzeby) pomagają w utrzymaniu satysfakcjonujących zbliżeń seksualnych.

Badania wskazują, że choć intensywność orgazmu może być różna, wiele kobiet po menopauzie raportuje równie satysfakcjonujące doświadczenia ze swojego życia intymnego jak przed menopauzą – pod warunkiem odpowiedniego wsparcia i komunikacji z partnerem.

Czy podczas menopauzy są dni płodne?

W okresie perimenopauzy – tak, mogą pojawiać się owulacje, a co za tym idzie dni płodne. Mimo nieregularnych cykli owulacja wciąż występuje, choć nieprzewidywalnie. Z tego względu rozpoznanie „bezpiecznych dni” metodami naturalnymi jest w tym okresie bardzo zawodne. Dopiero po potwierdzeniu menopauzy, czyli po upływie 12 miesięcy od ostatniej miesiączki, można zrezygnować z antykoncepcji, jednak w tej kwestii warto skonsultować się z ginekologiem prowadzącym.

Czy można powstrzymać albo nawet cofnąć menopauzę?

Naukowcy z prestiżowego Columbia University w Nowym Jorku ogłosili wstępne wyniki badań naukowych nad substancją mogącą odegrać rolę w spowolnieniu starzenia się jajników. Wstępne wyniki badania pokazują, że jest możliwe opóźnienie tego procesu o około 15%, natomiast projekt badawczy nadal trwa, a te przełomowe doniesienia wymagają dalszego potwierdzenia.