Jakość nasienia a długość życia mężczyzn. Przełomowe badania

Według najnowszych wyników badań naukowych opublikowanych w czasopiśmie „Human Reproduction” jakość nasienia, a tym samym płodność mężczyzn, może być powiązana z ryzykiem śmiertelności, będąc jednocześnie swoistym biomarkerem dla ewentualnych problemów ze zdrowiem, które mogą pojawić się u pacjenta w przyszłości.

1. Niepłodność u mężczyzn a długość życia
2. Związek między jakością nasienia a długością życia. Jak wyglądało badanie Duńczyków?
3. Jakość nasienia a długość życia – jakie były wyniki badania?
4. Co wpływa na płodność mężczyzn?

Niepłodność u mężczyzn a długość życia

Niska liczba plemników determinuje nie tylko potencjał związany z płodnością u mężczyzn, ale również może mieć inne konsekwencje dla zdrowia. Okazuje się, że ten parametr może wykraczać poza kwestie związane z reprodukcją, ponieważ coraz więcej dowodów wskazuje na to, że niska liczba plemników (a tym samym niepłodność) jest związana z wyższym odsetkiem występowania innych chorób w ciągu całego życia mężczyzny oraz z krótszym życiem.

Badania związane z wpływem płodności na śmiertelność przeprowadzane w poprzednich latach skupiały się głównie na jednym rodzaju zaburzeń płodności u mężczyzn, czyli azoospermii (całkowity brak plemników w nasieniu), nie biorąc zazwyczaj pod uwagę innego zaburzenia – oligospermii, tj. znacznego obniżenia liczby plemników w nasieniu. W jednym z długoterminowych badań (2014 r.) udział wzięli mężczyźni z liczbą plemników obniżoną do 40 mln/ml, którzy zostali zakwalifikowani do eksperymentu przez wzgląd na niepłodność występującą w parze, którą tworzyli. Wówczas wykazano, że śmiertelność spadała wraz ze wzrostem stężenia plemników powyżej wskazanego progu.

Związek między jakością nasienia a długością życia. Jak wyglądało badanie Duńczyków?

Badanie naukowców z Uniwersytetu Kopenhaskiego obejmowało nasienie oddane przez 78 284 mężczyzn o średniej wieku 32 lat w momencie oddania próbki. Próbki były gromadzone w Duńskiej Bazie Danych Nasienia (DaSe, ang. Danish Semen Quality Database) w latach 1963–2015. 

Mężczyźni włączeni do badania zostali skierowani do laboratorium przez lekarza rodzinnego, urologa lub ginekologa w celu przeprowadzenia badania przesiewowego jakości spermy z powodu zgłoszonej niepłodności pary i przed ustaleniem dodatkowej diagnostyki lub potrzebnego leczenia. Wyniki badań nad nasieniem prezentują zatem szerokie spektrum jakości nasienia – od mężczyzn z azoospermią do mężczyzn z bardzo dobrą jakością nasienia.

Jakość nasienia oceniano na podstawie trzech kluczowych czynników: 

• objętości ejakulatu,
• koncentracji plemników,
• odsetka plemników ruchomych oraz o prawidłowej budowie.

Wyznaczono dwa podstawowe cele badania:

• określenie wpływu jakości nasienia na długowieczność,
• sprawdzenie, czy wcześniejsze choroby mężczyzn mogą wyjaśniać ten związek.

Jakość nasienia a długość życia – jakie były wyniki badania?

W wyniku obserwacji prawie 80 tysięcy mężczyzn biorących udział w badaniu wykazano, że panowie, u których w jednym ejakulacie znajdowało się więcej (ponad 120 ml/ml) bardziej ruchliwych plemników, mogą żyć o prawie trzy lata dłużej niż ci, u których liczba plemników była zdecydowanie niższa – nie przekraczała 5 mln (średnie stężenie plemników we wszystkich oddanych próbkach wynosiło 46 mln/ml). Mężczyźni z najwyższą liczbą plemników żyli średnio 80 lat.

Co ciekawe, niska jakość nasienia nie była powiązana ani z wcześniej zdiagnozowanymi schorzeniami, ani z poziomem wykształcenia mężczyzn, co mogłoby wpływać na sposób odżywiania pacjentów. Może jednak stanowić wskaźnik innych ukrytych problemów zdrowotnych mających wpływ na długość życia. Sugeruje to, że ocena jakości nasienia we wczesnym etapie życia mogłaby pełnić rolę narzędzia diagnostycznego służącego do wykrywania zagrożeń zdrowotnych, jeszcze zanim pojawią się objawy ewentualnych chorób przewlekłych.

Naukowcy planują kontynuować badania, aby lepiej zrozumieć, jak jakość nasienia wpływa na konkretne przyczyny zgonów takie jak nowotwory czy choroby serca. Kolejnym krokiem w profilaktyce zdrowotnej może być identyfikacja specyficznych biomarkerów, które pozwolą zdecydowanie wcześniej alarmować mężczyzn z grupy podwyższonego ryzyka i zapobiegać przedwczesnym zgonom już we wczesnym etapie życia.

Co wpływa na płodność mężczyzn?

Na płodność mężczyzn wpływa wiele czynników, które można podzielić na biologiczne, środowiskowe i związane ze stylem życia.

1. Czynniki biologiczne

• Wiek – jakość nasienia może się pogarszać wraz z wiekiem.
• Zaburzenia hormonalne – np. niski poziom testosteronu, niedoczynność przysadki mózgowej.
• Choroby genetyczne – np. zespół Klinefeltera, mukowiscydoza.
• Infekcje i stany zapalne – np. świnka przebyta w wieku dorosłym, zapalenie jąder lub prostaty, gruźlica, sarkoidoza.
• Żylaki powrózka nasiennego – mogą prowadzić do przegrzewania jąder i obniżenia jakości plemników.
• Nowotwory – np. jąder, nadnerczy, przysadki mózgowej.

2. Czynniki środowiskowe

• Ekspozycja na toksyny – pestycydy, metale ciężkie (np. ołów, rtęć), bisfenol A (BPA).
• Promieniowanie i zanieczyszczenia – smog, chemikalia przemysłowe.
• Temperatura – częste korzystanie z sauny, gorących kąpieli, noszenie obcisłej bielizny.

3. Styl życia

• Dieta – niedobory cynku, selenu, witamin C, D i E mogą obniżać płodność.
• Nadmiar alkoholu i palenie papierosów – zmniejszają liczbę i ruchliwość plemników.
• Narkotyki i sterydy anaboliczne – mogą prowadzić do bezpłodności.
• Leki – np. opioidy, leki psychotropowe.
• Stres i brak snu – wpływają na poziom hormonów i jakość nasienia.
• Aktywność fizyczna – umiarkowany ruch jest korzystny, ale nadmierny wysiłek (np. u zawodowych sportowców) może obniżać poziom testosteronu w wyniku tzw. hipogonadyzmu wysiłkowego.