Zgryz otwarty – jak się go leczy?

Zgryz otwarty jest jedną z najczęstszych wad zgryzu występujących u dzieci. Jego istotą jest brak kontaktu między zębami górnymi i dolnymi. Ważną wskazówką dla rodziców jest fakt, że do powstania zgryzu otwartego mogą przyczynić się m.in. ssanie palca, ssanie smoczka czy obgryzanie paznokci. Leczenie należy podjąć jak najwcześniej, kiedy pojawią się zęby mleczne. Terapia jest możliwa przy pomocy różnego rodzaju aparatów, a także miniimplantów.

Co to jest zgryz otwarty, kogo dotyka ta wada zgryzu?

Zgryz otwarty, obok zgryzu głębokiego, zaliczany jest do wad pionowych. Cechuje się brakiem kontaktów zwarciowych pomiędzy górnymi i dolnymi zębami. Przestrzeń powstała pomiędzy nimi nosi nazwę szpary niedogryzowej. Jej wielkość świadczy o nasileniu problemu.

Występowanie wad pionowych może być związane z:

• wrodzonym niekorzystnym wzorcem wzrostu twarzy (wada szkieletowa), np. nadmierny pionowy wzrost szczęki, rozwarty kąt żuchwy,
• nieprawidłowościami dotyczącymi wyrostka zębodołowego i zębów, które spowodowane są dysfunkcjami (zaburzone czynności fizjologiczne, np. oddychania) i parafunkcjami (szkodliwe nawyki, np. ssanie palca),
• połączeniem obu powyższych.

Zgryz otwarty może mieć też związek z zaburzeniami endokrynologicznymi, krzywicą oraz może występować w niektórych zespołach genetycznych, np. zespole Downa czy Crouzona.

Objawy – jak wygląda zgryz otwarty?

Zgryz otwarty może występować jako:

• zgryz otwarty częściowy – w tej postaci brak możliwości zwarcia zębów przeciwstawnych dotyczy albo przedniego odcinka łuku zębowego (zgryz otwarty przedni), albo odcinka bocznego (zgryz otwarty boczny),
• zgryz otwarty całkowity – diagnozujemy go, gdy niemal wszystkie zęby górne i dolne pozostają bez wzajemnego kontaktu.

W rysach twarzy, w przypadku najbardziej nasilonych wad, można obserwować m.in. wydłużenie odcinka szczękowego twarzy powodujące niekorzystne proporcje twarzy, wiotkość warg czy skrócenie wargi górnej.

Zgryz otwarty u dziecka

Badania przeprowadzone w Katedrze i Zakładzie Ortodoncji AM we Wrocławiu wśród dzieci w wieku przedszkolnym pokazują, że ponad 40 proc. z nich ma wady zgryzu. Zgryz otwarty występował u co czwartego zdiagnozowanego dziecka i stanowił drugą co do częstości wadę. Zauważono też, że w grupie dzieci z dysfunkcjami i parafunkcjami częstość występowania wad zgryzu jest większa.

Dlatego m.in. zaleca się pierwszą wizytę u lekarza ortodonty jeszcze przed pojawieniem się zębów stałych. Konieczne może być podjęcie terapii logopedycznej i wykonywanie odpowiednich ćwiczeń logopedycznych mających na celu np. przywrócenie oddychania przez nos, wzmocnienie mięśnia okrężnego ust czy właściwe wymawianie głosek. W przypadku zgryzu otwartego w uzębieniu mlecznym wczesna diagnostyka i eliminacja dysfunkcji i parafunkcji może prowadzić do samoistnego zaniku wady.

Poznaj ofertę produktów dla osób stosujących aparaty ortodontyczne.

Leczenie u dzieci i dorosłych

Leczenie zgryzu otwartego u osób dorosłych jest dużym wyzwaniem dla lekarzy ortodontów. Dlatego należy rozpocząć je jak najwcześniej, najlepiej na etapie uzębienia mlecznego lub mieszanego. W przypadku wad związanych z parafunkcjami i dysfunkcjami ich eliminacja jest ważnym elementem mającym wpływ na efektywność leczenia oraz zapobiegania nawrotom wady. Jeśli wada ma charakter szkieletowy, można próbować wpływać na sposób wzrostu kości, co jest możliwe tylko w okresie wzrostu organizmu, zastosować leczenie kompensacyjne lub przeprowadzić operację ortognatyczną.

Również leczenie operacyjne jest poprzedzone oraz zakończone fazą ortodontyczną, która ma na celu odpowiednie przygotowanie do zabiegu oraz stabilizację uzyskanych wyników.

Zgryz otwarty – jakie mogą być skutki i powikłania?

W zależności od nasilenia wady zgryz otwarty może generować wiele problemów. Do najczęstszych należą:

• zaburzenia funkcji odgryzania pokarmów,
• zaburzenia funkcji żucia pokarmów,
• zaburzenia wymowy, najczęściej o charakterze seplenienia,
• problemy natury estetycznej (niekorzystne proporcje twarzy),
• problemy natury społecznej.

Wybierz pastę do zębów dopasowaną do swoich potrzeb.

Ćwiczenia na zgryz otwarty

Nieodłącznym elementem zarówno zapobiegania, jak i leczenia wad zgryzu, w tym zgryzu otwartego, jest przywrócenie prawidłowych funkcji oddychania, połykania i artykulacji. Odbywają się one we wspólnej przestrzeni, są ze sobą ściśle powiązane i wpływają na siebie nawzajem. Konieczne jest przywrócenie drożności dróg oddechowych, następnie prawidłowej pracy języka i sposobu połykania oraz właściwej artykulacji.

Zastosowanie znajdują zarówno aparaty (tzw. regulatory funkcji) wpływające na sposób pracy mięśni, jak i aktywne ćwiczenia wykonywane przez pacjenta. Lekarz może zalecić ćwiczenie języka i wzmacnianie niektórych mięśni twarzy, np. mięśni żwaczy czy mięśnia okrężnego ust. Wykonywanie ćwiczeń jest kluczowe nie tylko dla skuteczności samego leczenia, ale również jego stabilności i zapobiegania nawrotom wady. Brak współpracy ze strony pacjenta może skutkować utratą uzyskanych efektów i ponownym pojawieniem się zgryzu otwartego po zdjęciu aparatu.