Czym jest dermatillomania? Przyczyny i leczenie patologicznego skubania skóry

Patologiczne skubanie skóry, określane w medycynie jako zaburzenie ekskoriacji (dermatillomania), to schorzenie charakteryzujące się nawracającym skubaniem, drapaniem lub rozdrapywaniem zmian i niedoskonałości skóry. Pojedynczy epizod może być poprzedzony narastającym napięciem lub silną potrzebą skubania, a wykonywanie tej czynności przynosi chwilową ulgę. Z czasem zachowanie może prowadzić do ran, blizn i innych uszkodzeń skóry oraz utrudniać codzienne funkcjonowanie.

1. Dermatillomania – co to jest?
2. Skubanie skórek, obgryzanie skórek i rozdrapywanie ran – jakie zachowania mogą niepokoić?
3. Przyczyny dermatillomanii – dlaczego trudno przestać skubać skórę?
4. Jak leczy się dermatillomanię i co zrobić, gdy pojawia się przymus skubania skóry?
5. Leczenie dermatillomanii – najczęściej zadawane pytania

Z tego artykułu dowiesz się:

• jak dermatiloomania wpływa na jakość życia,
• czy terapia poznawczo-behawioralna jest skuteczną metodą leczenia dematilomaniii,
• jakie są następstwa patologicznego skubania skóry.

Osoby doświadczające tego problemu często próbują ograniczać lub ukrywać swoje zachowanie, jednak powstrzymanie się od skubania nie zawsze jest łatwe. Po epizodzie może pojawić się poczucie winy, wstyd lub frustracja, co dodatkowo nasila trudne emocje. Warto pamiętać, że patologiczne skubanie skóry nie jest jedynie „złym nawykiem”, lecz rozpoznawalnym zaburzeniem, które można diagnozować i leczyć.

Dermatillomania – co to jest?

Dermatillomania, czyli zaburzenie skubania skóry (excoriation disorder), należy do grupy zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych i pokrewnych. Charakteryzuje się nawracającym skubaniem skóry, które prowadzi do jej uszkodzenia i może powodować istotne cierpienie lub utrudniać codzienne funkcjonowanie. Powtarzające się uszkadzanie skóry może prowadzić do powstawania ran, strupów, blizn i przebarwień oraz zwiększać ryzyko wtórnych zakażeń.

Skubanie skóry zalicza się do powtarzalnych zachowań skoncentrowanych na ciele (BFRB).

Kiedy skubanie skóry staje się zaburzeniem?

Samo skubanie skóry nie zawsze oznacza zaburzenie. Wiele osób okazjonalnie usuwa suche skórki, rozdrapuje strup lub manipuluje przy niedoskonałościach skóry. O dermatillomanii, czyli zaburzeniu skubania skóry, można mówić wtedy, gdy zachowanie staje się nawracające, prowadzi do powstawania uszkodzeń skóry, a podejmowane próby ograniczenia lub przerwania skubania nie przynoszą oczekiwanych rezultatów.

Istotne jest również to, czy skubanie skóry powoduje cierpienie psychiczne lub utrudnia codzienne funkcjonowanie. U części osób może prowadzić do powstawania ran, strupów, blizn lub przebarwień, a także wywoływać wstyd i unikanie sytuacji, w których zmiany skórne są widoczne. 

Objawy dermatillomanii – jak rozpoznać problem?

Jednoznaczna klasyfikacja zaburzeń związanych z dermatillomanią jest trudna. Spowodowane jest to przez fakt, że łagodne objawy z nią związane, takie jak np. drapanie po głowie, występują u większości ludzi w społeczeństwie. Ważne jest natomiast, jaki procent osób zmaga się z zaburzeniami, które znacząco wpływają na ich codzienne funkcjonowanie. Mogą one także prowadzić do trwałych uszkodzeń skóry czy błony śluzowej.

Rozpoznanie zaburzenia skubania skóry opiera się przede wszystkim na stwierdzeniu nawracającego skubania prowadzącego do uszkodzeń skóry, podejmowaniu powtarzających się prób ograniczenia lub zaprzestania tego zachowania oraz jego negatywnym wpływie na samopoczucie lub codzienne funkcjonowanie. Lekarz powinien również wykluczyć inne choroby skóry, działanie substancji oraz inne zaburzenia psychiczne, które mogą powodować podobne zachowania.

Zaburzenie skubania skóry nie należy do rzadkich problemów. Badania populacyjne wskazują, że może dotyczyć około 1,4-5,4% osób, przy czym wyniki różnią się w zależności od zastosowanych kryteriów diagnostycznych.

Skubanie skórek, obgryzanie skórek i rozdrapywanie ran – jakie zachowania mogą niepokoić?

Zachowania związane ze skubaniem skóry mogą przyjmować różne formy. Może to być skubanie skórek wokół paznokci, rozdrapywanie strupów, wyciskanie zmian skórnych, usuwanie drobnych nierówności skóry czy wielokrotne dotykanie określonego miejsca w poszukiwaniu niedoskonałości. Skubanie może dotyczyć również pozornie zdrowej skóry lub niewielkich zmian, które same w sobie nie wymagają usuwania.

Niepokój powinno wzbudzić przede wszystkim powtarzające się uszkadzanie skóry oraz trudność w powstrzymaniu się od tego zachowania. Jeżeli mimo świadomości, że skubanie prowadzi do ran lub innych zmian, pacjent wielokrotnie próbuje je ograniczyć, ale nie jest w stanie tego zrobić, warto skonsultować się ze specjalistą.

Skubanie skóry może mieć charakter świadomy, ale u części osób odbywa się częściowo automatycznie. Pacjent może dopiero po pewnym czasie zauważyć, że przez kilka minut manipuluje przy skórze, np. podczas oglądania telewizji, czytania, pracy przy komputerze lub wykonywania innych czynności wymagających niewielkiego zaangażowania uwagi. Zachowanie nie musi być więc poprzedzone wyraźnym uczuciem napięcia czy silnym impulsem.

Przyczyny dermatillomanii – dlaczego trudno przestać skubać skórę?

Skubanie skóry może nasilać się pod wpływem stresu, napięcia emocjonalnego, nudy, zmęczenia lub w określonych sytuacjach. U części osób zachowanie pojawia się jednak również bez wyraźnego napięcia emocjonalnego i może odbywać się częściowo automatycznie. W niektórych przypadkach osoba ma ona świadomość wykonywania danej czynności, będąc jednocześnie przeświadczona o jej bezsensowności, a nawet szkodliwości.

Związane jest bardzo często z narastaniem lęku, który może być rozładowany jedynie poprzez skubanie ust, drapanie głowy oraz inne formy uszkadzania skóry. U niektórych osób zaburzenie to pojawia się również w sytuacjach, w których odczuwają znudzenie.

Według badań różnego rodzaju zachowania określane jako dermatillomania najczęściej występują wśród studentów. Ocenia się, że łagodne objawy nieprowadzące do trwałych uszkodzeń mogą być stwierdzane nawet u 80% uczniów szkół wyższych. Zaburzenia te nasilają się w okresach egzaminów czy też w trakcie trwania sesji. 

Zaburzenie skubania skóry może występować również u dzieci i młodzieży. W tej grupie wiekowej powtarzające się skubanie może być związane m.in. z napięciem emocjonalnym, nudą lub obecnością zmian skórnych, dlatego w przypadku nasilonych objawów warto ocenić zarówno stan skóry, jak i funkcjonowanie psychiczne dziecka.

Jak leczy się dermatillomanię i co zrobić, gdy pojawia się przymus skubania skóry?

Problem związany z leczeniem dermatillomanii jest złożony, a proces leczniczy powinien przebiegać we współpracy z psychiatrą, psychologiem oraz środowiskiem osoby dotkniętej przez to zaburzenie.

1. Przede wszystkim należy stwierdzić, czy dana osoba choruje na dodatkowe zaburzenia, takie jak depresja czy też zaburzenia lękowe. Ważne jest również zebranie dokładnego wywiadu, w którym należy stwierdzić, od kiedy występują dolegliwości, jak się objawiają, czy są obecne nieprzerwanie, w jakich okresach ulegają zaostrzeniu oraz czy w rodzinie ktokolwiek choruje psychicznie.
2. W niektórych sytuacjach pomocne może być ograniczenie dostępu do miejsc, które pacjent najczęściej skubie, np. za pomocą odzieży, opatrunku lub innych barier fizycznych. Takie rozwiązania mogą być elementem strategii behawioralnych, ale nie zastępują właściwego leczenia.
3. W leczeniu kluczową rolę odgrywa praca z psychologiem oraz psychoterapia. Podstawą leczenia dermatillomanii są metody psychoterapeutyczne, szczególnie podejścia poznawczo-behawioralne obejmujące trening odwracania nawyku (HRT).
4. W niektórych przypadkach stosuje się również inne interwencje behawioralne, dobierane indywidualnie do czynników nasilających skubanie.
5. W niektórych przypadkach lekarz może rozważyć farmakoterapię, szczególnie gdy objawy są nasilone lub współwystępują inne zaburzenia psychiczne. Dane dotyczące leków stosowanych bezpośrednio w dermatillomanii są jednak ograniczone, dlatego leczenie powinno być dobierane indywidualnie. Istnieją badania dotyczące m.in. N-acetylocysteiny, która w badaniu randomizowanym wykazała zmniejszenie nasilenia skubania u części dorosłych pacjentów.

Leczenie dermatillomanii – najczęściej zadawane pytania

Czy dermatillomania może współwystępować z obgryzaniem paznokci lub wyrywaniem włosów?

Tak, dermatillomania może współwystępować z innymi powtarzalnymi zachowaniami skoncentrowanymi na ciele, do których zalicza się m.in. trichotillomanię, czyli zaburzenie polegające na nawracającym wyrywaniu włosów oraz obgryzanie paznokci.

Czy dermatillomania może mieć okresy remisji i nawrotów?

Tak, nasilenie skubania skóry może zmieniać się w czasie. Mogą występować okresy, w których zachowanie jest mniej nasilone lub nie powoduje istotnych problemów, a następnie okresy jego zwiększonej częstotliwości. Na skubanie mogą wpływać m.in. stres, napięcie emocjonalne, nuda, zmęczenie, a także określone sytuacje lub czynności. Oznacza to, że czasowe zmniejszenie lub ustąpienie objawów nie musi oznaczać, że problem nie powróci. W przypadku nawracającego skubania, które prowadzi do uszkodzeń skóry lub utrudnia codzienne funkcjonowanie, warto omówić objawy ze specjalistą, nawet jeśli obecnie ich nasilenie jest niewielkie.

Czy skubanie skóry może nasilać się w określonych miejscach lub sytuacjach mimo braku świadomego napięcia?

Tak, skubanie skóry nie zawsze jest związane ze świadomie odczuwanym lękiem, napięciem czy przymusem. U części osób zachowanie może być uruchamiane przez określone wrażenia dotykowe, niewielkie nierówności skóry lub przyzwyczajenie do manipulowania konkretnym obszarem ciała. Może również pojawiać się automatycznie podczas wykonywania innych czynności, np. oglądania telewizji, czytania lub pracy przy komputerze. Skubanie może koncentrować się na określonych obszarach ciała, a u części osób obejmuje kilka miejsc jednocześnie. Często dotyczy twarzy, dłoni, palców, rąk lub nóg, ale może występować również w innych dostępnych dla pacjenta miejscach.