Zapalenie miazgi – co to jest, jakie są przyczyny, objawy, leczenie

Próchnica prowadzi do wielu dalszych konsekwencji zdrowotnych, a jednym z nich jest zapalenie miazgi. Może ono mieć różny przebieg i charakter, który determinuje zasady leczenia i postępowania ze stanem zapalanym miazgi. Jednym z powszechnie występujących objawów zapalenia miazgi, na który skarżą się pacjenci jest ból.

Miazga to tkanka wypełniająca wnętrze zęba – komorę i korzeń. Jest ona bogato unaczyniona i unerwiona. Naczynia i nerwy wnikają w głąb zęba przez otwór wierzchołkowy zlokalizowany na końcu korzenia. W skład miazgi wchodzą również odontoblasty, których wypustki penetrują w głąb zębiny, biegnąc w kanalikach zębinowych. Miazga pełni ważne dla zęba funkcje, m.in. odżywcze i obronne. W zębach mlecznych odpowiada też za fizjologiczną resorpcję korzeni.

Czym jest zapalenie miazgi zęba?

Ubytek próchnicowy powoduje uraz wypustek odontoblastów, co uruchamia działania obronne miazgi. Na granicy z ubytkiem wytwarza ona warstwę zębiny trzeciorzędowej (tzw. obronnej), którą próbuje niejako odgrodzić się od czynników drażniących. Skuteczność tego procesu uzależniona jest zarówno od możliwości obronnych samej miazgi (większe dla zębów mlecznych i świeżo wyrzniętych stałych), jak i od czasu i siły działania bodźca. W przypadku przekroczenia możliwości obronnych dochodzi do zapalenia miazgi.

W stanie zapalnym, na skutek uwolnienia mediatorów zapalnych, dochodzi do zwiększenia przepuszczalności naczyń krwionośnych i wzrostu ciśnienia płynu kanalikowego. Z jednej strony umożliwia to wypłukiwanie substancji szkodliwych, a drugiej prowadzi do podrażnienia włókien nerwowych i zwiększonej wrażliwości bólowej. Jeśli czynnik drażniący nie zostanie wyeliminowany, ciśnienie stale wzrasta, co prowadzi do niedotlenienia i martwicy miazgi.     

Jakie są możliwe przyczyny zapalenia miazgi zęba?

Główną przyczyną stanów zapalnych miazgi jest choroba próchnicowa. U dzieci proces próchnicowy ma bardzo szybki przebieg ze względu na małą grubość tkanek twardych i ich słabe zmineralizowanie. W przypadku zębów mlecznych odczyn zapalny w miazdze widoczny jest w przypadku próchnicy sięgającej do około połowy grubości zębiny.

Innymi czynnikami działającymi szkodliwie na miazgę są m.in.:

• urazy mechaniczne – zarówno ostre (np. złamania zębów) jak i przewlekle (np. bruksizm)
• urazy termiczne – np. podczas opracowywania ubytków próchnicowych ze zbyt niskim chłodzeniem
• czynniki bakteryjne przenikające do miazgi drogą naczyń krwionośnych, np. przy posocznicy
• prądy galwaniczne – powstające między różnoimiennymi metalami uzupełnień protetycznych

Jakie daje objawy zapalenie miazgi – jaki to rodzaj bólu i ile on trwa?

Zapalenie miazgi może mieć przebieg ostry i przewlekły. Może być odwracalne lub nie.

W przypadku ostrego odwracalnego zapalenia:

• ból występuje po raz pierwszy
• ból jest ostry
• określany jest jako słaby lub umiarkowany
• ból nagły – występuje tylko w reakcji na bodźce: ciepłe, zimne, słodkie i trwa tylko w czasie działania tego bodźca
• można wskazać ząb przyczynowy

Objawy nieodwracalnego zapalenia miazgi:

• ból jest samoistny, nocny
• w reakcji na bodźce jest przedłużony – trwa pomimo ustania działania bodźca
• trudno określić ząb przyczynowy
• może występować ból „pulsujący zgodnie z rytmem serca”

Jeśli pojawi się ból zęba przy opukiwaniu/nagryzaniu, oznacza to rozszerzenie się stanu zapalnego miazgi na tkanki okołokorzeniowe.  

Jak wygląda leczenie? Czy konieczny jest antybiotyk?

Leczenie stanów zapalnych miazgi zębowej uzależnione jest od charakteru zapalenia oraz warunków miejscowych to znaczy możliwości szczelnej odbudowy zęba. W przypadku zapaleń odwracalnych celem leczenia jest zachowanie żywej miazgi (leczenie biologiczne).

Po usunięciu czynnika przyczynowego np. oczyszczeniu ubytku próchnicowego, jego dno pokrywa się specjalnym preparatem, (m.in. MTA, wodorotlenek wapnia, tlenek cynku z eugenolem), który pobudza reakcje obronne i naprawcze miazgi, a sam ubytek wypełnia się szczelnie materiałem do odbudowy (wypełnienie zęba). Czasami konieczne jest usunięcie częściowe lub całkowite miazgi komorowej, z pozostawieniem żywej miazgi w kanałach.

Zęby po leczeniu biologicznym wymagają okresowych wizyt kontrolnych w celu oceny żywotności miazgi. W przypadku zapaleń nieodwracalnych konieczne jest leczenie endodontyczne (kanałowe). Polega ono na całkowitym usunięciu miazgi, opracowaniu kanałów, a następnie ich szczelnym wypełnieniu. Oba opisane zabiegi wykonuje się w znieczuleniu miejscowym.

Decyzja o konieczności podania antybiotyku należy do lekarza i zależy od rodzaju stanu zapalnego oraz kondycji pacjenta. Ogólna zasada jest taka, że objawowe nieodwracalne zapalenie miazgi (ból bez towarzyszących ogólnych objawów zakażenia) nie wymaga podania antybiotyku. Nie zaleca się rutynowego podawania antybiotyku przed leczeniem endodontycznym u pacjentów immunonompetentnych. Są jednak grupy pacjentów, u których włączenie antybiotyku będzie konieczne, np. pacjenci immunoniekompetentni czy z grupy najwyższego ryzyka wystąpienie IZW (infekcyjnego zapalenia wsierdzia).

Jakie mogą być powikłania przy zapaleniu miazgi?

Powikłaniem zapalenia miazgi jest martwica miazgi. Ze względu na połączenie miazgi z ozębną, zapalenie rozszerza się na tkanki okołowierzchołkowe. Proces ten przebiega szczególnie szybko, ze względu na uwarunkowania anatomiczne – w przypadku zębów mlecznych oraz stałych z niezakończonym rozwojem korzenia. Stan zapalny tkanek okołokorzeniowych może mieć charakter ostry lub przewlekły. W pierwszym przypadku, w kolejnych etapach dochodzi do powstania ropni:

• okołokorzeniowego
• podokostnowego
• podśluzówkowego

Zapalenie miazgi zęba – jak uśmierzyć ból?  

W przypadku zapalenia miazgi konieczne jest jak najszybsza wizyta w gabinecie dentystycznym i leczenie przyczynowe. Do tego czasu można próbować uśmierzyć ból przy pomocy niesterydowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Należy jednak pamiętać o przeciwwskazaniach do ich stosowania i upewnić się, że dany lek można bezpiecznie przyjąć.