Jak działa aspiryna? Interakcje kwasu acetylosalicylowego z innymi lekami

Aspiryna, czyli kwas acetylosalicylowy, to jeden z najbardziej popularnych leków przeciwbólowych, przeciwzapalnych i przeciwgorączkowych. Jest on przeznaczony dla osób powyżej 12. roku życia. W dawkach od 75 do 150 mg znajduje zastosowanie w prewencji zawału mięśnia sercowego oraz udaru mózgu. Z czym nie łączyć aspiryny, dlaczego jest stosowana w profilaktyce zawałowej i czym różni się od przeciwbólowego paracetamolu?

1. Co to jest kwas acetylosalicylowy?
2. Kwas acetylosalicylowy – jak działa, kiedy stosować?
3. Czy aspiryna jest bezpieczna dla dzieci?
4. Czy aspirynę można stosować w COVID-19?
5. Kwas acetylosalicylowy – dawkowanie
6. Kwas acetylosalicylowy – przeciwwskazania do stosowania
7. Kwas acetylosalicylowy – interakcje z innymi lekami i objawy przedawkowania
8. Kwas acetylosalicylowy – najczęściej zadawane pytania

Kwas acetylosalicylowy (ASA, aspiryna) jest jednym z najczęściej stosowanych preparatów z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Dodatkowo posiada aktywność hamowania agregacji płytek krwi, co może stanowić element profilaktyki zawałów i zakrzepicy.

Co to jest kwas acetylosalicylowy?

Kwas acetylosalicylowy, potocznie nazywany aspiryną, zaliczany jest do grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Pod kątem chemicznym jest pochodną kwasu salicylowego i zaklasyfikowano go do grupy tzw. salicylanów.

Kwas acetylosalicylowy – jak działa, kiedy stosować?

Kwas acetylosalicylowy charakteryzuje się działaniem typowym dla NLPZ. Wykazuje aktywność przeciwzapalną, przeciwbólową i przeciwgorączkową oraz antyagregacyjną.

Mechanizm działania polega na hamowaniu aktywności dwóch izoform enzymu cyklooksygenazy: COX-1 i COX-2. Cyklooksygenaza uczestniczy w syntezie prostaglandyn z lipidów błon komórkowych. COX-1 występuje fizjologicznie w licznych tkankach, takich jak naczynia krwionośne, płytki krwi, nerki i żołądek.

1. Blokowanie czynności COX-1 w obrębie płytek krwi ogranicza powstawanie tromboksanu, prowadząc do zahamowania agregacji płytek krwi i przeciwdziałania powstawaniu zakrzepów.
2. Natomiast druga izoforma – COX-2 uaktywnia się znacząco w przypadku stanu zapalnego. W wyniku hamowania aktywności COX-2, kwas acetylosalicylowy powoduje działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe.

Aspiryna jest powszechnie stosowana w bólach głowy, mięśni i stawów, a także w złagodzeniu objawów przeziębienia i grypy. Kwas acetylosalicylowy w małych dawkach (75–150 mg) znajduje również zastosowanie w prewencji zawału mięśnia sercowego oraz udaru mózgu. Aspiryna podawana jest doraźnie w stanach wystąpienia zawału.

Czy aspiryna jest bezpieczna dla dzieci?

Bezwzględnie przeciwwskazane jest stosowanie aspiryny u dzieci poniżej 12. roku życia, ponieważ istnieje ryzyko wystąpienia:

• zespołu Reye’a (rzadko występująca choroba objawiająca się uszkodzeniem układu nerwowego i wątroby, która może prowadzić nawet do śmierci),
• astmy aspirynowej,
• krwawień.

Czy aspirynę można stosować w COVID-19?

Na podstawie nielicznych doniesień naukowych można przypuszczać, że wczesne podanie aspiryny osobom chorującym na COVID-19 może zmniejszać częstotliwość hospitalizacji. Kwas acetylosalicylowy poprzez ograniczenie agregacji płytek krwi wywołuje działanie przeciwzakrzepowe.

Należy jednak podkreślić, że nie wykazano działania przeciwwirusowego aspiryny.

Kwas acetylosalicylowy – dawkowanie

1. Zalecana dawka aspiryny stosowanej w celu zmniejszenia bólu, stanu zapalnego lub obniżenia gorączki dla osób dorosłych i młodzieży powyżej 16. roku życia wynosi 500 mg kwasu acetylosalicylowego. Jeśli zaistnieje taka potrzeba, kolejną dawkę można przyjąć po upływie minimum 4 godzin.
2. W stanach bardzo nasilonego bólu lub bardzo wysokiej gorączki zalecana jednorazowa dawka wynosi 1000 mg.
3. Łączna dobowa dawka aspiryny nie powinna przekraczać 3 gramów.
4. W przypadku osób starszych, powyżej 65. roku życia nie należy przyjmować więcej niż 2 gramy kwasu acetylosalicylowego na dobę.

Kwas acetylosalicylowy, ze względu na działanie antyagregacyjne, stosuje się w dawce 75 mg celem:

• profilaktyki przeciwzawałowej,
• prewencji po przebytym zawale,
• zapobiegania napadom przejściowego niedokrwienia mózgu (TIA)
• zapobiegania napadom niedokrwiennego udaru mózgu u pacjentów z TIA,
• po przebytym udarze niedokrwiennym mózgu u pacjentów z TIA,
• u osób z zarostową miażdżycą tętnic obwodowych,
• zapobiegania zakrzepicy naczyń wieńcowych u pacjentów z mnogimi czynnikami ryzyka,
• zapobiegania zakrzepicy żylnej i zatorowi płuc u pacjentów długotrwale unieruchomionych,
• po wszczepieniu pomostów aortalno-wieńcowych i angioplastyce wieńcowej,
• w niestabilnej chorobie wieńcowej.

Kwas acetylosalicylowy – przeciwwskazania do stosowania

1. Bezwzględnie nie należy stosować kwasu acetylosalicylowego u:
   • dzieci poniżej 12. roku życia,
   • osób z chorobą wrzodową żołądka lub dwunastnicy,
   • przyjmujących metotreksat  w dawce większej niż 15 mg na tydzień.
2. Przeciwwskazane jest stosowanie aspiryny w przypadku:
   • nadwrażliwości na salicylany,
   • osób chorych na skazę krwotoczną,
   • osób z ciężką niewydolnością nerek lub wątroby,
   • osób, u których wystąpiła kiedykolwiek astma aspirynowa.
3. Nie należy łączyć aspiryny z alkoholem.

Kwas acetylosalicylowy – interakcje z innymi lekami i objawy przedawkowania

1. Przeciwwskazane jest jednoczesne przyjmowanie aspiryny przy leczeniu metotreksatem w dawce 15 mg lub więcej na tydzień, ponieważ takie połączenie może nasilać toksyczny wpływ metotreksatu na szpik.
2. Przed przyjęciem aspiryny warto zachować ostrożność oraz skonsultować się z lekarzem w przypadku stosowania:
   • innych leków z grupy NLPZ,
   • doustnych leków przeciwzakrzepowych,
   • leków przeciwcukrzycowych,
   • heparyn,
   • leków trombolitycznych,
   • klopidogrelu,
   • tyklopidyny,
   • glikokortykosteroidów,
   • leków zwiększających usuwanie kwasu moczowego z moczem w przebiegu dny moczanowej,
   • pemetreksedu,
   • anagrelidu,
   • digoksyny,
   • leków moczopędnych,
   • inhibitorów konwertazy angiotensynowej,
   • środków zobojętniających,
   • deferazyroksu,
   • kwasu walproinowego,
   • selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny SSRI. 

W przypadku przyjęcia większej dawki aspiryny niż jest zalecana, mogą wystąpić objawy przedawkowania w postaci:

• szumów usznych,
• odczucia utraty słuchu,
• gorączki, 
• bólów i zawrotów głowy,
• zaburzenia widzenia,
• nudności,
• wymiotów.

Należy wówczas przerwać stosowanie leku i niezwłocznie zgłosić się do lekarza.

Aspiryna a paracetamol

Aspiryna jest najstarszym lekiem stosowanym przeciwbólowo. Dodatkowo wykazuje działanie przeciwzapalne i przeciwgorączkowe.

Wykazuje on działanie przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, natomiast nie posiada aktywności przeciwzapalnej i to jest podstawowa różnica między aspiryną a paracetamolem. Należy również pamiętać o tym, że nadmierna dawka paracetamolu lub połączenie go z alkoholem może prowadzić do poważnych uszkodzeń wątroby, a nawet stanowić zagrożenie dla życia.

Kwas acetylosalicylowy – najczęściej zadawane pytania

Czy kwas acetylosalicylowy można stosować w ciąży?

Aspiryna w ciąży może być stosowana wyłącznie w uzasadnionych wskazaniach i po konsultacji lekarskiej. W małych dawkach bywa stosowana w I i II trymestrze m.in. w profilaktyce stanu przedrzucawkowego, gdy korzyści przewyższają ryzyko. W III trymestrze jest stosowana bardzo rzadko i wyłącznie pod ścisłą kontrolą lekarską, ze względu na ryzyko m.in. przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego u płodu i powikłań krwotocznych.

Czy przyjmowanie kwasu acetylosalicylowego należy przerwać przed zabiegiem chirurgicznym bądź wizytą u dentysty?

Nie zawsze, a decyzja o odstawieniu kwasu acetylosalicylowego przed zabiegiem powinna być indywidualna i zależy od wskazań do jego stosowania (np. profilaktyka sercowo-naczyniowa) oraz ryzyka krwawienia. Kwas acetylosalicylowy nieodwracalnie hamuje funkcję płytek krwi, a ich odnowa trwa około 7-10 dni. Dlatego w wielu przypadkach planowych zabiegów zaleca się jego odstawienie na około 5-7 dni przed procedurą, ale nie jest to reguła bez wyjątków. U części pacjentów (np. po stentach, w wysokim ryzyku sercowo-naczyniowym) lek bywa kontynuowany mimo zabiegu – decyzję podejmuje lekarz. W razie wątpliwości, jakie leki należy odstawić przed zabiegiem, zawsze należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym lub stomatologiem.

Czy aspiryna pomoże na syndrom dnia następnego?

Aspiryna może uśmierzyć ból głowy, jednak nie wpływa na przyczynę „syndromu dnia następnego”, zwanego potocznie „kacem”. Dodatkowo, po alkoholu może zwiększać ryzyko podrażnienia żołądka oraz krwawień, dlatego nie jest lekiem pierwszego wyboru w tej sytuacji. Lepszym wyborem jest nawodnienie, uzupełnienie elektrolitów – w tym za pomocą dedykowanych preparatów, a także sen i odpoczynek. W razie dolegliwości bólowych i braku przeciwskazań do stosowania, częściej rozważa się ibuprofen.