„Urwany film” po spożyciu alkoholu. Co wtedy dzieje się z mózgiem?

Nadużywanie alkoholu jest związane z wieloma długotrwałymi problemami zdrowotnymi. Jedną z konsekwencji może być upośledzenie funkcji poznawczych i pamięci. Niektóre osoby po spożyciu alkoholu wykonują różne czynności, nawet złożone zadania, o których potem nie pamiętają. Naukowcy odkryli mechanizm, który jest molekularną podstawą tego zjawiska i mają nadzieję, że lepsze zrozumienie problemu pozwoli zapobiec wielu negatywnym konsekwencjom.

Czym jest palimpsest alkoholowy?

Palimpsest alkoholowy (ang. Alcohol-Induced Blackout) jest formą tymczasowej amnezji następczej i może trwać od kilku minut do kilku godzin. W tym stanie mózg nie jest zdolny tworzyć i przechowywać nowych wspomnień. Podczas takich epizodów nie następuje utrata przytomności. Osoby, które ich doświadczają, są skłonne do podejmowania bardziej impulsywnych i ryzykownych zachowań, częściej doświadczają obrażeń fizycznych, zatrucia alkoholem i śmierci. W zależności od ciężkości upośledzenia wyróżnia się dwa rodzaje zakłóceń pamięciowych wywołanych alkoholem — całkowite (ang. en bloc blackouts) lub częściowe (ang. fragmentary blackouts).

Ilość alkoholu, która może wywołać palimpsest, jest kwestią indywidualną. Naukowcy ustalili, że osiągnięcie stężenia alkoholu we krwi około 0,16% sprzyja wejściu w taki stan, ale zaburzenia pamięci mogą wystąpić też przy znacznie niższych wartościach wskaźnika BAC (ang. Blood Alcohol Content), zwłaszcza u osób, które regularnie przyjmują leki (np. nasenne, przeciwlękowe). Na poziom wskaźnika BAC wpływają nie tylko ilości spożywanego alkoholu, ale także inne czynniki, w tym uwarunkowania genetyczne i tolerancja na alkohol, masa ciała czy płeć.

Dlaczego niektórzy mają „luki w pamięci” po spożyciu alkoholu?

Badanie z 2004 roku, opublikowane w „Archives of General Psychiatry”, wykazało, że 11,4% kobiet i 20,9% mężczyzn doświadczyło blackoutu, wywołanego spożyciem dużej ilości alkoholu, trzy lub więcej razy ciągu roku.

Pod wpływem alkoholu dochodzi zmiany aktywności niektórych receptorów glutaminianu i wzrostu produkcji wybranych hormonów steroidowych, które zakłócają plastyczność synaptyczną. Naukowcy z Washington University School of Medicine w Saint Louis wykazali w modelu zwierzęcym, że wywołuje to zaburzenie tzw. długotrwałego wzmocnienia synaptycznego (ang. Long-term potentiation, LTP) w komórkach piramidalnych w hipokampie. Mechanizm ten stanowi podstawę procesów pamięciowych i uczenia się.

„Odkryliśmy, że ekspozycja na alkohol blokuje niektóre receptory, a później aktywuje inne, powodując, że neurony wytwarzają steroidy, które hamują LTP i zapamiętywanie” – poinformował w komunikacie pracowym Yukitoshi Izumi, profesor psychiatrii w Washington University School of Medicine w Saint Louis.

Jakie czynniki podnoszą ryzyko doświadczania „urwanego filmu"?

Tak zwane blackouty mogą zdarzyć się każdemu, kto często sięga po alkohol, ale niektórzy są szczególnie zagrożeni. Badania dowodzą, że najczęściej doświadczają ich studenci. Naukowcy z Duke University Medical Center przeprowadzili ankietę wśród studentów i stwierdzili, że ponad połowa respondentów, w pewnym momencie swojego życia zaznała problemów z pamięcią po spożyciu alkoholu.

Czynniki genetyczne odgrywają pewną rolę w określaniu podatności ośrodkowego układu nerwowego na działanie alkoholu. Osoby mające warianty genów związane z mniej wydajnym metabolizmem alkoholu mogą być predysponowane do częstszych epizodów tymczasowej amnezji. Jedno z najnowszych badań, w którym uczestniczyło ponad trzy tysiące dorosłych bliźniąt z Australii, potwierdziło, że podatność na blackouty częściowo zależy od genetyki, ale czynniki środowiskowe odgrywają bardziej znaczącą rolę, szczególnie u kobiet. Wyniki pracy, która ukazała się w „Alcoholism: Clinical and Experimental Research”, sugerują, że interwencje powinny być ukierunkowane na szkodliwy wpływ środowiska.