Uzależnienie od palenia papierosów. Skąd się bierze?

Palenie papierosów na przełomie minionych dekad było różnie odbierane przez społeczeństwo. W pewnym okresie było traktowane jako rodzaj wyszukanej rozrywki i element życia towarzyskiego. Innym razem jako szkodliwy i nieelegancki nawyk. Obecnie, przede wszystkim, podkreśla się szkodliwy dla zdrowia wpływ palenia papierosów.

Dlaczego uzależniamy się od palenia papierosów?

W dymie papierosowym zawartych jest około 4000 związków. Jednym z nich jest nikotyna, jedna z najsilniej uzależniających substancji psychoaktywnych. Nikotyna ma zdolność silnego oddziaływania na ośrodkowy układ nerwowy poprzez tzw. receptory nikotynowe znajdujące się w mózgu. W małych dawkach (do 3 mg) działa stymulująco, powodując pobudzenie organizmu i podwyższenie ciśnienia tętniczego. Dochodzi równocześnie do uwolnienia tzw. hormonu szczęścia (dopaminy), serotoniny, noradrenaliny i innych neuroprzekaźników. Z tego powodu nikotyna powoduje, iż palenie papierosów może sprawiać przyjemność. 

Jak dochodzi do uzależnienia od palenia papierosów? 

W wyniku palenia papierosów receptory nikotynowe są stale pobudzane, a osoba paląca przyzwyczaja się do efektów działania nikotyny. Co więcej, ilość receptorów nikotynowych w mózgu zwiększa się im częściej są one drażnione przez nikotynę. Z czasem, aby osiągnąć zadowalający poziom pobudzenia i koncentracji osoba paląca musi dostarczyć sobie kolejną, coraz większą dawkę nikotyny. W ten sposób powstaje uzależnienie fizyczne. 

Uzależnienie psychiczne

Istnieje również zależność psychiczna, która powstaje wskutek regularnego powtarzania „rytuału” palenia. Chociaż nikotyna nie ma działania uspokajającego, a wręcz przeciwnie jest substancją pobudzającą, palący często sięgają po papierosa w sytuacji napięcia nerwowego. Palenie wówczas kojarzy się ze sposobem na uspokojenie i chwilowe odwrócenie uwagi od sytuacji stresującej. Robienie przerwy na papierosa, palenie przy okazji rozmowy zaczyna po pewnym czasie być formą na odstresowanie się. Palący w każdej podobnej sytuacji z czasem zaczyna odczuwać chęć zrelaksowania się poprzez zapalenie papierosa. Powstaje w ten sposób uzależnienie psychiczne.

Jakie mogą być skutki uzależnienia od papierosów?

Stałe dostarczanie sobie związków zawartych w papierosach wpływa negatywnie na zdrowie samego palacza oraz osób przebywających w jego otoczeniu. Osoba paląca, uzależniona od nikotyny, jest dodatkowo narażona na objawy tzw. abstynencji nikotynowej. W sytuacji gdy osoba paląca nie przyjmie kolejnej dawki nikotyny, czyli nie zapali kolejnego papierosa, zaczyna odczuwać silne, nieprzyjemne objawy abstynencyjne. Dzieje się tak w sytuacjach próby porzucenia nałogu lub długiego czasu bez możliwości zapalenia papierosa, np. podróży samolotem.

Do najczęstszych objawów abstynencji nikotynowej należą m. in.:

•głód nikotynowy (silna potrzeba sięgnięcia po papierosa),
•rozdrażnienie,
•niepokój,
•spadek koncentracji,
•zaburzenia snu,
•zaburzenia apetytu.

Czy istnieją środki ułatwiające wyjście z uzależnienia?

Środki farmakologiczne mogą pomóc wyjść z nałogu poprzez zmniejszenie odczucia nieprzyjemnych objawów abstynencji nikotynowej. W tym celu stosuje się preparaty z nikotyną, dostępne jako plastry transdermalne. Zawartość nikotyny jest różna. Preparaty te można nabyć bez recepty, rozpoczynając od najwyższej dawki i stopniowo zmniejszając ją aż do całkowitego wyeliminowania dostarczanej nikotyny. Na rynku dostępny jest również preparat z cytyzyną, który posiada zdolność wyciszania receptorów nikotynowych. Dostępne są również leki doustne wydawane na podstawie recepty lekarskiej. Jednym z takich leków jest preparat zawierający wareniklinę, która ułatwia odzwyczajanie się od palenia tytoniu. Wiąże się z receptorami nikotynowymi w mózgu pacjenta, częściowo je pobudza do uwalniania dopaminy w mózgu, przez co przyczynia się do zmniejszenia głodu nikotynowego i nieprzyjemnych objawów zespołu abstynencyjnego. Wareniklina blokuje również receptory dla nikotyny, przez co – w przypadku zapalenia papierosa – osłabia odczucie przyjemności związanej z paleniem. Innym lekiem jest chlorowodorek bupropionu stosowany w leczeniu uzależnienia od nikotyny. Jego działanie polega na normalizowaniu pracy ośrodków mózgowych, których funkcjonowanie zostało wcześniej zakłócone przez działanie nikotyny. 

Czy warto podjąć próbę wyjścia z nałogu?

Zdecydowanie tak. Pierwszym krokiem powinno być uświadomienie sobie problemu i udanie się do lekarza. Warto również korzystać z grup wsparcia, a najbliższą rodzinę i współpracowników poinformować o podjętej próbie rezygnacji z palenia papierosów.