Amnezja - objawy, przyczyny i leczenie

Amnezja jest jednym z rodzajów zaburzeń pamięci. W jej przebiegu pacjent może mieć problem z zapamiętywaniem nowych informacji, ale problem może też polegać na niemożności przypominania sobie informacji przez pacjenta posiadanych już wcześniej.

Jakie mogą być przyczyny amnezji?

Najczęstszym czynnikiem, który doprowadza u pacjenta do powstania amnezji, jest uraz głowy. Zwykle uraz taki musi być dość silny (np. na skutek wypadku komunikacyjnego lub też upadku z dużej wysokości), aby doprowadzić do powstania u pacjenta niepamięci. Zdarza się jednak czasami, że nawet niewielki i niezbyt mocno nasilony uraz doprowadzi do takiego stanu rzeczy. Do powstania amnezji doprowadzają zazwyczaj urazy, które dotyczą tych części mózgu, które są szczególnie zaangażowane w procesy związane z zapamiętywaniem. Należy jednak pamiętać również o tym, że to niekoniecznie uraz musi doprowadzić do rozwoju amnezji. Za powstanie niepamięci mogą też być bowiem odpowiedzialne zupełnie inne procesy, które wywołują uszkodzenie tkanki nerwowej w mózgu.

Jakie mogą być inne, poza urazem głowy, przyczyny amnezji?

Do powstania u pacjenta niepamięci mogą też przyczynić się różnego rodzaju zapalenia mózgu oraz guzy ośrodkowego układu nerwowego. Ponadto, do wywołania amnezji może też doprowadzić uszkodzenie mózgu na skutek toksycznego działania na tkankę nerwową różnych szkodliwych substancji i toksyn, w tym alkoholu, jak również niedotlenienie tkanki nerwowej oraz różnego rodzaju choroby neurodegeneracyjne.

Jakie rodzaje amnezji można wyróżnić?

Przede wszystkim amnezje można podzielić na amnezje organiczną i psychogenną. Amnezja psychogenna to ten rodzaj niepamięci, który powstaje na skutek wypierania przez pacjenta bardzo ciężkich zdarzeń ze swojego życia, z którymi w inny sposób nie jest on w stanie sobie poradzić, a jedyną metodą na poradzenie sobie z sytuacją jest wyrzucenie z pamięci przykrych wspomnień.

Jednym z rodzajów amnezji organicznej jest amnezja wsteczna. W jej przypadku pacjent traci pamięć dotycząca zdarzeń, które miały miejsce w jego przeszłości. Zakres tej niepamięci jest bardzo różnorodny, czasami jest to tylko fragment wspomnień z okresu bezpośrednio poprzedzającego przyczynę, która doprowadziła do powstania amnezji, a czasami zakres niepamięci obejmuje dużo większy zakres czasu, czasami nawet może dotyczyć on dzieciństwa pacjenta. Kolejnym rodzajem amnezji organicznej jest amnezja następcza. W jej przypadku pacjenci mają również zaburzenia pamięci, jednak nie dotyczą one okresu przeszłości (chorzy bowiem mogą doskonale pamiętać wydarzenia sprzed kilkunastu lat), a nie mogą w żaden sposób zapamiętać zdarzeń, które zachodzą w danej chwili, nie są w stanie miedzy innymi powiedzieć, z kim przed chwilą rozmawiali i co jedli na obiad. Może zdarzyć się również, że u jednego pacjenta w tym samym czasie wystąpią jednocześnie dwa rodzaje amnezji, czyli niepamięć wsteczna i niepamięć następcza. 

W jaki sposób diagnozuje się amnezje?

W przypadku pacjenta, u którego amnezja pojawiła się po urazie głowy, postawienie rozpoznania jest bardzo proste, bowiem wiadomo, że to właśnie uraz głowy przyczynił się do wystąpienia u chorego niepamięci. Jednak jeśli pojawieniu się u pacjenta amnezji nie towarzyszy uraz głowy, wtedy diagnostyka jest nieco bardziej skomplikowana. Przede wszystkim pacjent musi zostać poddany dokładnej diagnostyce obrazowej głowy, przede wszystkim powinien mieć zrobiony rezonans magnetyczny lub też tomografie komputerową głowy. Dzięki tym badaniom będzie miedzy innymi można potwierdzić lub wykluczyć obecność guza mózgu czy też innej przyczyny organicznej, która doprowadziła do rozwoju amnezji. Ponadto, u każdego pacjenta, u którego doszło do wystąpienia amnezji, należy też wykluczyć istnienie ewentualnych zaburzeń otępiennych. Należy zatem stwierdzić, czy u pacjenta poza zaburzeniami pamięci, pojawiają się również inne charakterystyczne dla zespołów otępiennych zaburzenia funkcji poznawczych. Aby to stwierdzić, należy wykonać szereg specjalnych testów, miedzy innymi jest to test zegara, jak również skonsultować pacjenta z lekarzem specjalista psychiatrii. 

Jak leczy się amnezje?

Stosunkowo często zdarza się, że amnezja nie wymaga w ogóle żadnego leczenia. Ma to miejsce zwłaszcza u pacjentów, którzy doznali amnezji po urazie głowy. W takiej sytuacji, bardzo często po upływie różnie długiego czasu, objawy amnezji cofają się u pacjenta samoistnie i pacjentowi wraca normalna pamięć. W sytuacji, kiedy przyczyną amnezji są zmiany organiczne w mózgu, zachodzi potrzeba w pierwszej kolejności usunięcia przyczyny, która doprowadziła do powstania niepamięci. Po usunięciu tej przyczyny bardzo często objawy amnezji również ulegają cofnięciu. Są jednak sytuacje, w których pacjent cierpi z powodu niepamięci znacznie dłużej. Nie ma niestety leku, który w cudowny sposób przywróciłby pacjentowi pamięć, jednak istnieje szereg zajęć terapeutycznych, które mają za zadanie przyczynić  się do tego, aby pacjent stopniowo zaczął odzyskiwać swoje wspomnienia. Czasami terapia ma postać indywidualnych spotkań pacjenta z terapeutą, czasami jednak lepsza dla pacjenta bywa terapia grupowa, gdzie wszyscy mają podobne problemy jak on. Taka terapia zwykle wymaga dość dużo czasu, jednak zazwyczaj okazuje się ona skuteczna. W czasie zajęć terapeutycznych pacjenci uczeni są różnych technik, dzięki którym najłatwiej im będzie zapamiętywać nowe informacje, jak również terapeuta podejmuje próby przypomnienia pacjentowi niektórych wydarzeń z jego przeszłości.