Szczepienie WZW B – charakterystyka, cena, skutki uboczne szczepienia przeciwko WZW typu B

Szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW B) to jedna z najskuteczniejszych metod zapobiegania zakażeniu HBV (ang. hepatitis B virus). Do zakażenia może dojść m.in. przez kontakt z zakażoną krwią lub podczas kontaktów seksualnych. Ryzyko zakażenia dotyczy nie tylko osób z grup podwyższonego ryzyka, dlatego profilaktyka jest istotna dla każdego. Szczepionka przeciwko WZW typu B pomaga chronić przed rozwojem choroby i jej poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi.

1. Charakterystyka szczepionki przeciw WZW B
2. Dla kogo jest szczepienie przeciw WZW B?
3. Ile dawek szczepionki WZW B trzeba przyjąć?
4. Szczepienie WZW B przed zabiegiem, operacją lub tatuażem
5. Jakie są skutki uboczne szczepienia przeciw WZW B?
6. Kto nie powinien przyjmować szczepionki przeciw WZW B?
7. Szczepienie WZW B w ciąży i podczas karmienia piersią
8. Szczepienie WZW B a WZW A – czym się różnią?
9. Kiedy po szczepieniu trzeba skontaktować się z lekarzem?
10. Szczepienie przeciwko WZW typu B – najczęściej zadawane pytania

Dzięki temu artykułowi dowiesz się:

• czym różnią się WZW A i WZW B;
• kiedy wykonać szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B;
• kiedy warto oznaczyć stężenie przeciwciał anty-HBs.

Szczególne znaczenie ma ochrona przed przewlekłym zapaleniem wątroby, które może prowadzić do marskości oraz zwiększać ryzyko rozwoju raka wątroby. Szczepienie przeciw WZW B jest realizowane według określonego schematu dawkowania, dostosowanego do wieku i sytuacji pacjenta. W uzasadnionych przypadkach można zastosować schemat przyspieszony, który pozwala uzyskać ochronę w krótszym czasie. Wybór odpowiedniego schematu warto skonsultować z lekarzem.

Charakterystyka szczepionki przeciw WZW B

Jak działa szczepionka przeciwko WZW B?

1. W preparacie nie ma ani żywego, ani martwego (inaktywowanego) wirusa. Szczepionki przeciw WZW B są szczepionkami rekombinowanymi. Oznacza to, że zawierają oczyszczony antygen powierzchniowy wirusa HBV (HBsAg), który jest wytwarzany metodami inżynierii genetycznej, m.in. z wykorzystaniem komórek drożdży.
2. Po podaniu szczepionki układ odpornościowy rozpoznaje zawarte w niej obce białko i uczy się z nim walczyć. Organizm produkuje przeciwciała i tworzy komórki pamięci, które w przyszłości mogą zniszczyć prawdziwego wirusa.
3. Ze względu na to, że szczepionka zawiera tylko jedno, wyizolowane białko (bez materiału genetycznego wirusa), fizycznie nie jest możliwe, aby wywołała wirusowe zapalenie wątroby typu B.

Dla kogo jest szczepienie przeciw WZW B?

1. Noworodki i dzieci – w Polsce szczepienie przeciw WZW B jest obowiązkowe i bezpłatne od 1994–1996 roku. Wykonuje się je już w pierwszej dobie życia.
2. Dorośli urodzeni przed 1994 rokiem – osoby dorosłe, które nie były wcześniej szczepione przeciw WZW B, mogą uzupełnić szczepienie zgodnie z aktualnymi zaleceniami.
3. Grupy wysokiego ryzyka (szczepienie kategorycznie zalecane, często bezpłatne) – szczepienie przeciw WZW B jest obowiązkowe dla określonych grup osób narażonych zawodowo na zakażenie, m.in. dla osób wykonujących zawody medyczne oraz uczniów i studentów kierunków, na których mogą być narażeni na kontakt z HBV. Szczepienie zalecane jest także pacjentom przewlekle chorym (np. osoby dializowane, nosiciele wirusa HIV lub wirusa zapalenia wątroby typu C).

Ile dawek szczepionki WZW B trzeba przyjąć?

Aby układ odpornościowy wytworzył trwałą odpowiedź immunologiczną, jednorazowe podanie antygenu nie jest wystarczające. Standardowy schemat szczepienia WZW B u dorosłych, którzy nigdy wcześniej nie byli szczepieni, najczęściej opiera się trzydawkowym cyklu szczepienia, np. 0-1-6 miesięcy. W zależności od zastosowanego preparatu i sytuacji klinicznej możliwe są również inne schematy.

Czy trzeba badać poziom przeciwciał po szczepieniu WZW B?

Za bezpieczny, ochronny próg zabezpieczający przed inwazją patogenu uznaje się stężenie przeciwciał wynoszące co najmniej 10 mIU/ml. Badanie to powinno zostać obligatoryjnie przeprowadzone u:

• pracowników sektora medycznego;
• osób zmagających się z cukrzycą;
• pacjentów dializowanych;
• osób o udokumentowanym, upośledzonym statusie immunologicznym.

Badanie wykonuje się zwykle 1–2 miesiące po zakończeniu podstawowego schematu szczepienia, a u osób z cukrzycą ocenę odpowiedzi poszczepiennej zaleca się wykonać optymalnie 4–6 tygodni po zakończeniu schematu podstawowego.

Medycyna zna bowiem zjawisko tzw. braku odpowiedzi poszczepiennej (non-responders), które dotyczy około 5–10% populacji. Na skuteczność szczepienia wpływają m.in. wiek, stan układu odpornościowego oraz niektóre choroby przewlekłe. W takich przypadkach specjaliści mogą zalecić powtórzenie całego cyklu szczepień lub – w określonych wariantach – podanie preparatu o podwojonej zawartości substancji czynnej. Dalsze postępowanie zależy od zdrowia pacjenta i jego przynależności do grupy ryzyka.

Szczepienie WZW B przed zabiegiem, operacją lub tatuażem

• Kiedy jest zalecane – przed zabiegami naruszającymi ciągłość skóry (operacje, zabiegi medycyny estetycznej, tatuaż, piercing).
• Refundacja – zasady finansowania szczepienia przeciw WZW B u dorosłych zależą od wskazania i przynależności do określonej grupy. Dla części osób szczepienie jest finansowane publicznie, natomiast pozostali dorośli mogą ponosić koszt szczepionki.
• Koszty – cena jednej dawki (dostępnej w aptece na receptę) waha się od 70 do 150 zł.
• Całkowity wydatek – pełny, trójdawkowy schemat to koszt kilkuset złotych.

Jakie są skutki uboczne szczepienia przeciw WZW B?

Większość raportowanych odczynów poszczepiennych charakteryzuje się niezwykle łagodnym i samoograniczającym się przebiegiem. Wśród najczęściej zgłaszanych reakcji miejscowych wymienia się:

• ból o charakterze uciskowym;
• nieznaczne stwardnienie tkanek;
• delikatny rumień w rejonie wkłucia igły (najczęściej w mięsień naramienny).

Objawy te z reguły ustępują w przeciągu 24–48 godzin od momentu iniekcji.

Mogą również wystąpić objawy ogólnoustrojowe takie jak:

• przemijające osłabienie organizmu;
• bóle mięśniowo-stawowe;
• uczucie rozbicia;
• stan podgorączkowy.

W razie gorączki lub dolegliwości bólowych można zastosować lek przeciwgorączkowy lub przeciwbólowy, np. paracetamol, zgodnie z zalecanym dawkowaniem i uwzględnieniem przeciwwskazań. Ciężkie działania niepożądane są bardzo rzadkie. Rzadką, ale szczególnie niebezpieczną reakcją jest anafilaksja. Objawy, takie jak uogólniona pokrzywka, obrzęk twarzy lub gardła, trudności w oddychaniu, silne zawroty głowy lub osłabienie, wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.

Kto nie powinien przyjmować szczepionki przeciw WZW B?

Przeciwwskazania stałe (całkowity zakaz szczepienia):

• wstrząs anafilaktyczny po podaniu wcześniejszej dawki tej samej szczepionki;
• ciężka alergia na drożdże piekarskie, ponieważ są one używane w procesie produkcji tego preparatu.

Szczepienie WZW B w ciąży i podczas karmienia piersią

• Bezpieczeństwo – szczepionka nie jest przeciwwskazana w ciąży i nie zawiera żywego wirusa. Nie ma możliwości zakażenia rozwijającego się płodu.
• Ciąża – najlepiej zaszczepić się przed planowaną ciążą. Jeśli jednak ciężarna znajduje się w grupie ryzyka (np. czeka ją zabieg w szpitalu lub miała kontakt z wirusem), szczepienie jest wysoce zalecane.
• Karmienie piersią – laktacja nie jest przeciwwskazaniem. Mamy karmiące mogą bezpiecznie przyjmować szczepionkę.

Szczepienie WZW B a WZW A – czym się różnią?

Oba wirusy atakują wątrobę, ale różnią się sposobem zakażenia:

• WZW A (żółtaczka pokarmowa) – zakażenie następuje przez brudne ręce, skażoną wodę lub jedzenie;
• WZW B (żółtaczka wszczepienna) – HBV przenosi się przez kontakt z zakażoną krwią i innymi płynami ustrojowymi, m.in. podczas kontaktów seksualnych, używania skażonych igieł lub narzędzi naruszających ciągłość tkanek, a także z matki na dziecko podczas porodu.

Szczepienie przeciw WZW A i WZW B to zazwyczaj dwa różne preparaty. Istnieje jednak szczepionka skojarzona, która pozwala uodpornić się na oba typy wirusa (A i B) podczas jednego cyklu szczepień.

Kiedy po szczepieniu trzeba skontaktować się z lekarzem?

Wezwij pogotowie, jeśli wystąpią objawy mogące świadczyć o wstrząsie anafilaktycznym, np.:

• duszności;
• świszczący oddech;
• uczucie dławienia w gardle;
• obrzęk twarzy (powiek, warg, języka);
• nagłe zasłabnięcie;
• mroczki przed oczami.

Objawy te pojawiają się zazwyczaj w pierwszych minutach po szczepieniu.

Szczepienie przeciwko WZW typu B – najczęściej zadawane pytania

Jak długo utrzymuje się odporność po szczepieniu WZW B?

Pełny cykl szczepienia zapewnia długotrwałą ochronę przed WZW B – co najmniej przez 20 lat, a prawdopodobnie przez całe życie. U osób immunokompetentnych nie ma potrzeby rutynowego podawania dawek przypominających. W niektórych grupach zwiększonego ryzyka, m.in. u osób z niedoborami odporności, pacjentów dializowanych lub z zaawansowaną chorobą nerek, a także w określonych sytuacjach u osób z cukrzycą, może być konieczna kontrola anty-HBs i podanie dodatkowych dawek zgodnie z zaleceniami.

Co zrobić, jeśli przerwa między dawkami szczepionki WZW B była zbyt długa?

Nie trzeba powtarzać całego cyklu szczepień. W przypadku opóźnienia zazwyczaj wystarczy jak najszybciej przyjąć zaległą dawkę i kontynuować schemat.

Czy osoba zaszczepiona przeciw WZW B może zachorować?

Szczepienie przeciw WZW B jest bardzo skuteczne, ale nie zapewnia 100% ochrony u każdej osoby. Po prawidłowo przeprowadzonym pełnym cyklu szczepienia u większości zdrowych osób dorosłych rozwija się ochronna odpowiedź immunologiczna. Za wskaźnik odpowiedzi ochronnej przyjmuje się poziom przeciwciał anty-HBs ≥10 mIU/ml oznaczony po zakończeniu szczepienia, jeśli wykonanie tego badania jest wskazane. Słabszą odpowiedź na szczepienie częściej obserwuje się m.in. u osób starszych oraz u osób z niektórymi chorobami przewlekłymi lub zaburzeniami odporności.